در فاصله ۲۰ کیلومتری شهر ایلام و در نزدیکی سد ایلام، درهای شگفتانگیز خودنمایی میکند که با نام «ویژدرون» شناخته میشود. این نام در زبان کردی از دو بخش «ویژ» به معنای عمیق و «درون» بهمعنای دره تشکیل شده است؛ یعنی درهای عمیق با ارتفاع فراوان. این نامگذاری کاملاً برازنده این پدیده طبیعی است، چرا که ویژدرون با دیوارههای آهکی که در برخی نقاط به ارتفاع ۲۰۰ متر میرسد، یکی از چهار دره عمیق ایران محسوب میشود.
جغرافیا و زمینشناسی؛ شاهکاری از دوران دوم زمینشناسی
دره ویژدرون در نزدیکی روستای «مهر» از توابع شهرستان ملکشاهی و در کنار ایلام واقع شده است. این دره با ارتفاع حدود ۸۱۰ متر از سطح دریا، طولی حدود ۶ کیلومتر دارد و بخشی از مسیر عبور رودخانه کنجانچم را در بر میگیرد. سنگهای این دره از جنس آهکی و متعلق به سازند آسماری هستند؛ سازندی که از مهمترین سازندهای زمینشناسی ایران به شمار میرود و به عنوان غنیترین مخزن نفتی ایران و خاورمیانه شناخته میشود.
پیدایش و شکلگیری این دره به اوایل دوران دوم زمینشناسی بازمیگردد. منشأ اولیه شکلگیری ویژدرون، ایجاد درز و شکاف بر اثر فعالیتهای تکتونیکی منطقه روی لایههای ضخیم آهک بوده است. در کنار این عامل، فرسایش آبی، عبور سیلابهای مهیب و وضعیت توپوگرافی منطقه در شکلگیری این مکان فوقالعاده سهیم بودهاند.
تنوع زیستی؛ زیستگاه حیاتوحش در دل صخرهها
ویژدرون علاوه بر ساختار زمینشناسی خاص، از تنوع گیاهی و جانوری قابل توجهی برخوردار است و به عنوان یکی از زیستگاههای مهم حیاتوحش در منطقه شناخته میشود. به گفته مردم محلی، در گذشته گونههایی همچون خرس، پلنگ، گرگ و گراز در این منطقه زندگی میکردند. این تنوع زیستی، بر جذابیت طبیعی دره برای علاقهمندان به طبیعتگردی و حیاتوحش افزوده است.
فعالیتهای ماجراجویانه؛ از درهنوردی تا شنا در حوضچهها
ویژدرون بهدلیل ویژگیهای منحصربهفرد خود، مقصدی ایدهآل برای گردشگری ماجراجویانه محسوب میشود. گردشگران میتوانند در این دره به فعالیتهایی همچون صخرهنوردی، شنا، قایقسواری و کمپینگ بپردازند.
درهنوردی در ویژدرون یکی از جذابترین فعالیتهای این منطقه است. این دره پیچهای تماشایی و دالانهای تنگ و باریکی دارد که عبور از آنها بسیار لذتبخش و جذاب است. پیمایش کامل این دره نیازمند دو روز برنامهریزی است؛ روز اول رسیدن به محل کمپ و روز دوم رسیدن به آخرین حوضچه دره.
صخرهنوردی نیز از دیگر جاذبههای ویژدرون است. دیوارههای بسیار بلند این دره، فضایی عالی برای صخرهنوردی حرفهای فراهم کرده است. همچنین در برخی قسمتهای دره با جمعشدن آب، حوضچههای طبیعی به وجود آمده که با رعایت نکات ایمنی میتوان در آنها شنا کرد.
جذابیت برای گردشگران ایرانی و عراقی
فرزاد شریفی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام در گفتوگو با ایسنا در خصوص ویژدرون اظهار کرد: ویژدرون بهعنوان یکی از مهمترین زیستگاههای ایلام، مورد توجه کوهنوردان و سنگنوردان حرفهای ایرانی و خارجی است.
وی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر، استان ایلام شاهد جهش ۷۵ درصدی حضور گردشگران عراقی بوده است و در طول یک سال، بیش از ۳۰ هزار گردشگر عراقی در قالب تورهای گردشگری، اقامتگاههای بومگردی استان را برای اسکان خود برگزیدهاند. شریفی بیان کرد: نزدیکی جغرافیایی ایلام به کشور عراق و تفاوت هزینهها، این استان را به مقصدی جذاب برای گردشگران عراقی تبدیل کرده است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام افزود: ویژدرون با طبیعت بکر و چالشهای ماجراجویانهاش، یکی از جاذبههایی است که میتواند گردشگران عراقی علاقهمند به طبیعتگردی و ماجراجویی را به خود جذب کند.
هشدارهای ایمنی؛ بهشتی که قربانی میگیرد
شریفی یادآوری کرد: با وجود زیباییهای خیرهکننده، ویژدرون یکی از خطرناکترین درههای ایران محسوب میشود، درجه سختی این دره ۹۳ از ۱۰۰ ارزیابی شده و یکی از سختترین مسیرهای طبیعتگردی، صخرهنوردی و کوهنوردی ایران به شمار میرود، این دره اصلاً مناسب افراد آماتور، خانواده، کودکان و سالمندان نیست. تاکنون جان صدها نفر در این دره گرفته شده و ورود به آن بدون لیدر، مربی و تجهیزات حرفهای اکیداً ممنوع است.
در سالهای اخیر، حوادث متعددی در این دره رخ داده است. از جمله مفقود شدن گروهی از درهنوردان اصفهانی در سال ۱۳۹۸، نجات دو گردشگر مصدوم اصفهانی پس از ۲۰ ساعت عملیات نفسگیر در سال ۱۴۰۴ و جان باختن یک جوان شناگر به دلیل عدم استفاده از جلیقه نجات. این حوادث نشاندهنده ضرورت توجه جدی به ایمنی و رعایت اصول فنی در بازدید از این دره است.
بهترین زمان بازدید
حمید بهبهانی کارشناس ارشد توریسم در خصوص این دره گردشگری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: بهترین زمان برای بازدید از ویژدرون، اواسط اردیبهشت تا اوایل شهریور است؛ زیرا در این موقع از سال آب و هوای منطقه معتدل است و عمق آب جاری در دره به اندازه پاییز و زمستان زیاد نیست. در زمستان بهدلیل بارشهای زیاد و بالا آمدن آب رودخانه، رفتن به این منطقه توصیه نمیشود.
مسیر دسترسی
وی خاطرنشان کرد: برای رسیدن به دره ویژدرون، باید به سمت سد ایلام حرکت کنید. از طریق مسیر جادهای ماربره یا کان گنبد امکان دسترسی به این دره وجود دارد. بعد از حدود دو ساعت پیادهروی در مسیری سنگلاخ، به ورودی دره میرسید.
تجهیزات ضروری
این کارشناس افزود: برای سفر به ویژدرون، علاوه بر وسایل اولیه سفر مانند کرم ضد آفتاب، عینک و کلاه آفتابی، لباس اضافه، آب آشامیدنی، کفش مناسب پیادهروی و کولهپشتی، تجهیزات حرفهای دیگری نیز لازم است. از جمله این تجهیزات میتوان به کلاه ایمنی، بادگیرهای ضدآب، جلیقه نجات و وسایل کوهنوردی مانند قلاب و طناب اشاره کرد.
دره ویژدرون با ترکیبی بینظیر از زیبایی طبیعی، چالشهای ماجراجویانه و تنوع زمینشناسی، یکی از ارزشمندترین گنجینههای گردشگری استان ایلام محسوب میشود. این دره با جذب گردشگران ایرانی و عراقی، میتواند به یکی از قطبهای گردشگری ماجراجویانه در غرب کشور تبدیل شود. با این حال، تحقق این هدف نیازمند توجه جدی به ایمنی، توسعه زیرساختهای امدادی و فرهنگسازی برای بازدید مسئولانه از این پدیده طبیعی است. ویژدرون، بهشتی است که با احترام و آمادگی، میتواند تجربهای فراموشنشدنی را برای ماجراجویان رقم بزند؛ اما بیتوجهی به قدرت طبیعت، میتواند آن را به دامی خطرناک تبدیل کند.
