ایران در مذاکرات جهانی تنوع زیستی کاپ ۱۷ منافع ملی را دنبال می کند

گروه جامعهایرنا - تنوع زیستی در سراسر جهان با تهدیداتی همچون تخریب زیستگاه ها، تغییرات اقلیمی، بهره برداری ناپایدار از منابع طبیعی و فعالیت های انسانی مواجه است، روندی که حفاظت از اکوسیستم ها و گونه های جانوری و گیاهی را به یکی از مهم ترین اولویت های همکاری های بین المللی تبدیل کرده است.

در همین راستا، هفدهمین کنفرانس اعضایکنوانسیون تنوع زیستی(COP۱۷) از ۲۶ مهر تا ۹ آبان ۱۴۰۵ در ایروان ارمنستان برگزار می شود، در این اجلاس، کشورها ضمن ارزیابی پیشرفت در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ - مونترال، درباره راهکارهای تسریع اقدامات حفاظتی، تأمین منابع مالی و تقویت همکاری های بین المللی گفت وگو می کنند.

برای ایران نیز حضور در این اجلاس از اهمیت ویژه ای برخوردار است، کشوری که با چالش هایی همچون خشکسالی، تخریب زیستگاه ها، فشار بر تالاب ها و کاهش منابع آبی مواجه است و حفاظت از تنوع زیستی آن به برنامه ریزی ملی، تأمین منابع مالی و همکاری های علمی و بین المللی نیاز دارد.

در این راستا باحمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و مدیر گروه اعزامی به اجلاس، درباره اهمیت کاپ ۱۷، اولویت های ایران در مذاکرات و موضوعات مهم پیش روی حفاظت از تنوع زیستی به گفت و گو پرداختیم.

ایرنا: هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی چه اهمیتی دارد و مهم ترین موضوعات مورد بررسی در این اجلاس چیست

ظهرابی: هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی از این جهت اهمیت دارد که کشورها در این نشست میزان پیشرفت خود را در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال بررسی می کنند، این چارچوب با هدف توقف و معکوس کردن روند از دست رفتن تنوع زیستی تا سال ۲۰۳۰ و حرکت به سمت احیای طبیعت تا سال ۲۰۵۰ تدوین شده است.

در این اجلاس، علاوه بر ارزیابی اقدامات انجام شده، شکاف ها و کاستی های اجرایی نیز بررسی می شود تا کشورها بتوانند برای تسریع اجرای تعهدات خود برنامه ریزی کنند، تأمین مالی حفاظت از تنوع زیستی، احیای اکوسیستم ها، همکاری های علمی، مشارکت جوامع محلی و ارتباط تنوع زیستی با تغییر اقلیم و سلامت انسان از دیگر موضوعات مهم این نشست است.

ایرنا: چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال چه اهدافی را دنبال می کند و ارزیابی پیشرفت کشورها در کاپ ۱۷ چگونه اهمیت پیدا می کند

ظهرابی: این چارچوب در پانزدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در سال ۲۰۲۲ به تصویب رسید و یکی از مهم ترین برنامه های جهانی برای حفاظت از تنوع زیستی به شمار می رود، هدف آن متوقف کردن روند تخریب طبیعت، احیای اکوسیستم ها و حرکت به سوی زندگی هماهنگ با طبیعت تا سال ۲۰۵۰ است.

در این چارچوب، ۲۳ هدف جهانی برای سال ۲۰۳۰ تعیین شده است که از جمله مهم ترین آنها حفاظت از دست کم ۳۰ درصد مناطق خشکی، آب های داخلی، سواحل و دریاها است، ارزیابی پیشرفت کشورها کمک می کند مشخص شود چه میزان از این اهداف محقق شده، چه موانعی وجود دارد و برای جبران عقب ماندگی ها به چه اقداماتی نیاز است.

ایرنا: اولویت های جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات کاپ ۱۷ چیست

ظهرابی: تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی ایران با توجه به سند «راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی کشور» و شرایط و اقتضائات ملی، منافع کشور را در موضوعات مختلف دستور کار اجلاس دنبال خواهد کرد.

از جمله محورهای مورد توجه می توان به ارزیابی جهانی چارچوب تنوع زیستی کونمینگ-مونترال، تأمین مالی برنامه های حفاظتی، تسهیم منافع حاصل از استفاده از اطلاعات توالی یابی دیجیتال منابع ژنتیکی، تقویت مشارکت جوامع محلی، ارتباط تنوع زیستی با سلامت و تغییر اقلیم و توسعه همکاری های علمی اشاره کرد.

همچنین مدیریت تنوع زیستی جنگل ها، تالاب ها و مناطق ساحلی و دریایی، مدیریت گونه های مهاجم بیگانه، حفاظت از حیات وحش و زیستگاه ها، آموزش عمومی و توانمندسازی زنان روستایی و عشایری از جمله موضوعاتی است که در چارچوب اولویت های ملی اهمیت دارد.

ایرنا: تأمین مالی چه جایگاهی در مذاکرات این اجلاس دارد و چرا یکی از موضوعات چالش برانگیز محسوب می شود

ظهرابی: اجرای اهداف جهانی تنوع زیستی به منابع مالی کافی و پایدار نیاز دارد، کشورها باید بتوانند برنامه های ملی خود را متناسب با اهداف تعیین شده اجرا کنند و برای این منظور، دسترسی به منابع مالی داخلی و بین المللی اهمیت زیادی دارد.

در مذاکرات کاپ ۱۷، میزان منابع مالی مورد نیاز، نقش صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست و راهکارهای تسهیل دسترسی کشورهای در حال توسعه به منابع مالی بررسی می شود، یکی از مسائل مهم، فاصله میان منابع مالی موجود و هزینه های مورد نیاز برای اجرای برنامه های حفاظت و احیای تنوع زیستی است.

ایرنا: موضوع اطلاعات توالی یابی دیجیتال منابع ژنتیکی و صندوق کالی چیست و چه ارتباطی با حفاظت از تنوع زیستی دارد

ظهرابی: اطلاعات توالی یابی دیجیتال منابع ژنتیکی یکی از موضوعات مهم مذاکرات بین المللی در حوزه تنوع زیستی است، بحث اصلی درباره نحوه تسهیم منافع حاصل از استفاده از این اطلاعات و چگونگی مشارکت در منافع ناشی از کاربردهای علمی و تجاری آنها است.

در این زمینه، ساز و کار چندجانبه تسهیم منافع و صندوق کالی مطرح است، هدف این سازوکار آن است که بخشی از منافع حاصل از استفاده از اطلاعات ژنتیکی دیجیتال، به ویژه در فعالیت های صنعتی، در جهت حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از جوامع مرتبط هدایت شود، این موضوع از نظر ایجاد پیوند میان بهره برداری از منابع ژنتیکی و تأمین منابع موردنیاز برای حفاظت از طبیعت اهمیت دارد.

کالی صندوقی است که هدف آن هدایت سهم صنایع بهره مند از این اطلاعات به سوی حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از جوامع مرتبط است.

ایرنا: مشارکت مردمان بومی و جوامع محلی در حفاظت از تنوع زیستی چه جایگاهی در مذاکرات دارد

ظهرابی: مشارکت جوامع محلی و مردمان بومی یکی از موضوعات مورد توجه در چارچوب جهانی تنوع زیستی است، این جوامع در بسیاری از مناطق جهان با طبیعت و زیستگاه های طبیعی ارتباط مستقیم دارند و نقش آنها در حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی اهمیت دارد.

در کاپ ۱۷، نحوه فعالیت نهاد فرعی دائمی مرتبط با مردمان بومی و جوامع محلی، ترتیبات مربوط به مشارکت و نمایندگی آنها و همچنین حفاظت و احیای طبیعت در سرزمین های سنتی این جوامع بررسی خواهد شد.

ایرنا: ارتباط تنوع زیستی با تغییر اقلیم و سلامت انسان از دیگر محورهای اجلاس است، این موضوعات چگونه به یکدیگر مرتبط می شوند

ظهرابی: اکوسیستم های سالم در حفظ تعادل طبیعی، تأمین خدمات اکوسیستمی و پشتیبانی از سلامت و رفاه انسان نقش دارند، تخریب زیستگاه ها و کاهش تنوع زیستی می تواند عملکرد اکوسیستم ها را مختل کند و پیامدهایی برای جوامع انسانی به همراه داشته باشد.

از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی نیز بر زیستگاه ها و گونه های جانوری و گیاهی اثر می گذارد، بنابراین لازم است سیاست های حفاظت از تنوع زیستی و مقابله با تغییر اقلیم هماهنگ باشند، در این زمینه، اقدامات مبتنی بر اکوسیستم، حفاظت و احیای طبیعت و توجه به پیامدهای احتمالی برخی برنامه های اقلیمی بر تنوع زیستی اهمیت دارد.

ایرنا: کشاورزی و نظام های غذایی چه نقشی در کاهش یا حفاظت از تنوع زیستی دارند

ظهرابی: الگوهای تولید و مصرف از جمله عوامل اثرگذار بر وضعیت تنوع زیستی هستند، کشاورزی و نظام های غذایی در صورت مدیریت ناپایدار می توانند فشار زیادی بر منابع طبیعی، زیستگاه ها و گونه های زیستی وارد کنند.

به همین دلیل، یکی از محورهای مذاکرات، ادغام ملاحظات تنوع زیستی در سیاست های کشاورزی و نظام های غذایی و حرکت به سمت الگوهای پایدار تولید و مصرف است، هماهنگی میان سیاست های توسعه ای و برنامه های حفاظت از طبیعت برای دستیابی به اهداف جهانی تنوع زیستی ضروری است.

ایرنا: با توجه به شرایط ایران، مدیریت تنوع زیستی جنگل ها، تالاب ها و مناطق ساحلی و دریایی چه اهمیتی دارد

ظهرابی: حفاظت از اکوسیستم های مختلف و مدیریت تنوع زیستی آنها از موضوعات مهم برنامه های ملی است، جنگل ها، تالاب ها و مناطق ساحلی و دریایی هر یک از نظر زیستگاهی و خدماتی که به طبیعت و جوامع انسانی ارائه می کنند، اهمیت دارند.

مدیریت این اکوسیستم ها باید با رویکرد حفاظت، احیا و بهره برداری پایدار انجام شود، همچنین حفاظت از گونه های حیات وحش و زیستگاه های آنها، مدیریت جمعیت ها و کنترل گونه های مهاجم بیگانه از جمله اقداماتی است که می تواند در حفظ تنوع زیستی مؤثر باشد.

ایرنا: همکاری های علمی و ظرفیت سازی بین المللی چه کمکی به اجرای برنامه های حفاظت از تنوع زیستی می کند

ظهرابی: حفاظت از تنوع زیستی به دانش علمی، پایش مستمر، تبادل اطلاعات و استفاده از تجربه های موفق نیاز دارد، همکاری با نهادهای بین المللی، شبکه های تخصصی و کشورهایی که در زمینه اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی تجربه دارند، می تواند به ارتقای ظرفیت های ملی کمک کند.

توسعه همکاری های علمی، انتقال تجربه و تقویت ارتباط میان پژوهش و برنامه ریزی اجرایی نیز در شناسایی چالش ها و انتخاب راهکارهای متناسب با شرایط هر کشور اهمیت دارد.

ایرنا: آموزش عمومی و توانمندسازی زنان چه جایگاهی در برنامه های حفاظت از تنوع زیستی دارد

ظهرابی: آگاهی عمومی و مشارکت اجتماعی از عوامل مؤثر در حفاظت از طبیعت است، ترویج و آموزش در حوزه تنوع زیستی می تواند به شناخت بهتر ارزش های طبیعت و افزایش مشارکت مردم در برنامه های حفاظتی کمک کند.

همچنین توانمندسازی زنان، به ویژه زنان روستایی و عشایری، در برنامه های تنوع زیستی اهمیت دارد زیرا مشارکت گروه های مختلف اجتماعی در مدیریت منابع طبیعی می تواند زمینه اجرای مؤثرتر برنامه های حفاظتی را فراهم کند، جریان سازی برنامه های تنوع زیستی در سطوح ملی و استانی نیز از موضوعات مهم در این زمینه است.

ایرنا: در مجموع، انتظار می رود کاپ ۱۷ چه نقشی در آینده حفاظت از تنوع زیستی داشته باشد

ظهرابی: این اجلاس فرصتی برای بررسی میزان پیشرفت کشورها، شناسایی موانع اجرای تعهدات و تقویت همکاری های بین المللی در زمینه حفاظت از طبیعت است، تحقق اهداف جهانی تنوع زیستی به مشارکت کشورها، تأمین منابع مالی، همکاری های علمی و اجرای برنامه های ملی متناسب با شرایط هر کشور وابسته است.

در این مسیر، مهم است که تعهدات بین المللی به اقدامات عملی و قابل اندازه گیری در سطح ملی و محلی تبدیل شوند و حفاظت و احیای طبیعت در سیاست گذاری ها و برنامه های توسعه ای مورد توجه قرار گیرد.