به گزارش خبرنگارایرنااز موزه ملی ایران، کاوش های یوسف مجیدزاده در تپه قبرستان دشت قزوین، محوطه ازبکی و به ویژه محوطه های باستانی حوزه هلیل رود و جیرفت، از مهم ترین بخش های کارنامه علمی او به شمار می روند. پژوهش های وی در جیرفت، به ویژه در محوطه کنارصندل، توجه جامعه علمی ایران و جهان را به اهمیت تاریخی و فرهنگی این منطقه جلب کرد و زمینه بازنگری در جایگاه جنوب شرق ایران در مطالعات تمدن های باستانی را فراهم آورد.
مجیدزاده همچنین با انتشار آثار و پژوهش های علمی درباره آغاز شهرنشینی در ایران، تمدن ایلام و بین النهرین، سهم ارزشمندی در گسترش دانش باستان شناسی و شناخت تاریخ کهن این سرزمین داشت. یافته های حاصل از کاوش های میدانی او در جیرفت، در کنار مطالعاتش درباره تمدن های باستانی، به بازنگری در برخی فرضیه های رایج درباره شکل گیری شهرنشینی در خاورمیانه کمک کرد.
یوسف مجیدزاده در سال ۱۳۱۵ در تبریز متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته باستان شناسی در دانشگاه تهران گذراند و در سال ۱۳۴۴ با رتبه نخست دانش آموخته شد. سپس با استفاده از بورس شاگردان ممتاز به دانشگاه شیکاگو در ایالت ایلینوی آمریکا رفت و تحصیلات خود را در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری ادامه داد. رساله دکتری او بر باستان شناسی پیش از تاریخ و تمدن بین النهرین متمرکز بود و تحصیلاتش تا سال ۱۳۵۵ ادامه یافت.
مجیدزاده در همان سال به ایران بازگشت و به عنوان استادیار در گروه باستان شناسی و تاریخ هنر دانشگاه تهران مشغول به تدریس شد. او در سال ۱۳۵۶ به مرتبه دانشیاری ارتقا یافت و در ادامه فعالیت های علمی خود، پژوهش و تدریس در حوزه تمدن های باستانی را پی گرفت.
این باستان شناس پس از بازنشستگی در پاریس زندگی می کرد، اما در دهه ۱۳۸۰ و در پی کشف آثار ارزشمند جیرفت و افزایش نگرانی ها درباره حفاری های غیرمجاز و قاچاق آثار تاریخی این منطقه، به دعوت مسئولان میراث فرهنگی به ایران بازگشت و سرپرستی کاوش های باستان شناسی جیرفت را بر عهده گرفت.
مجیدزاده در جریان کاوش های خود در جیرفت، این منطقه را حلقه ای مهم در شناخت تاریخ تمدن بشری می دانست و بر این باور بود که یافته های باستان شناسی حوزه هلیل رود، با قدمتی حدود ۴۳۰۰ سال، می توانند به تکمیل دانسته های بشر درباره گذشته و تحولات تمدنی کمک کنند.
نام یوسف مجیدزاده با پژوهش های پیشگامانه درباره جیرفت و تلاش برای معرفی جایگاه این منطقه در تاریخ تمدن های باستانی گره خورده است؛ میراثی علمی که نقش مهمی در برجسته شدن اهمیت باستان شناختی جنوب شرق ایران دارد.
رئیس موزه ملی ایران درگذشت مجیدزاده را تسلیت گفت
در متن پیام تسلیت جبرئیل نوکنده آمده است: درگذشت استاد فرهیخته، دکتر یوسف مجیدزاده، باستان شناس نامدار ایران، موجب اندوه عمیق جامعه باستانشناسی و فرهنگی کشور شد. فقدان این پژوهشگر برجسته را به خانواده محترم ایشان، استادان و دانشجویان باستان شناسی، همکاران و دوستداران میراث فرهنگی ایران تسلیت می گویم و از درگاه خداوند متعال برای آن زنده یاد آرامش ابدی و برای بازماندگان صبر و شکیبایی آرزو دارم.
دکتر یوسف مجیدزاده از چهره های تأثیرگذار باستان شناسی ایران بود که بخش مهمی از عمر علمی خود را صرف شناخت، کاوش و معرفی گذشته پرافتخار این سرزمین کرد. دانش گسترده، نگاه پژوهشگرانه و تلاش های پیگیرانه ایشان در مطالعه دوران پیش از تاریخ و شکل گیری جوامع پیچیده و تمدن های آغازین، جایگاهی ماندگار در تاریخ باستان شناسی ایران برای ایشان رقم زده است.
کاوش های دکتر مجیدزاده در تپه قبرستان دشت قزوین، محوطه ازبکی و به ویژه محوطه های باستانی حوزه هلیل رود و جیرفت، از مهم ترین بخش های کارنامه علمی ایشان به شمار می روند. پژوهش های دکتر مجیدزاده در جیرفت، به ویژه در محوطه کنارصندل، نقش مهمی در جلب توجه جامعه علمی ایران و جهان به اهمیت فرهنگی و تاریخی این منطقه و بازنگری در جایگاه جنوب شرق ایران در مطالعات تمدن های باستانی داشت. آثار و نوشته های علمی ایشان درباره آغاز شهرنشینی در ایران، تاریخ و تمدن ایلام و بین النهرین نیز سهم ارزشمندی در گسترش دانش باستان شناسی و تاریخ این سرزمین داشته اند.
دکتر مجیدزاده افزون بر دستاوردهای میدانی و پژوهشی، با سال ها تدریس و تربیت دانشجویان و انتشار آثار علمی، در انتقال دانش و تجربه به نسل های بعدی باستان شناسان نیز نقش مؤثری ایفا کرد. حاصل تلاش های ایشان بخشی ارزشمند از میراث علمی کشور و زمینه ای برای پژوهش های آینده درباره تاریخ و تمدن ایران است.
بی تردید، نام و یاد این استاد گران قدر در تاریخ باستان شناسی ایران و در حافظه علمی و فرهنگی این سرزمین ماندگار خواهد ماند. موزه ملی ایران فقدان چنین پژوهشگری را ضایعه ای برای جامعه میراث فرهنگی کشور می داند و یاد و خدمات علمی ایشان را گرامی می دارد.
جراح ماهر و حاذقِ محوطه های باستانی
انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در اسفند ۱۴۰۰، کتاب «سپهر مجد: باستان شناسی دنیای ایرانی و سرزمین های پیرامون؛ جشن نامه دکتر یوسف مجیدزاده» به کوشش سجاد علی بیگی، محمدرضا میری و هالی پیتمَن را در ۹۵۰ صفحه منتشر کرد.
ضمن عرض تسلیت درگذشت ایشان به خانواده، دوستان، همکاران، شاگردان و جامعه باستان شناسی ایران، فرازی از مقاله حکمت الله ملاصالحی، استاد دانشگاه تهران را در پی می خوانیم.
«این پیر آزموده در میدان عمل و جراح حاذق محوطه های باستانی و مسافر خستگی ناپذیر روزگاران گذشته و نویسنده سخت کوشِ تاریخ و فرهنگ میهن ما هرچند خود از ادامه تدریس در گروه باستان شناسی محروم ماند لیکن تیر آرش قلمش به هدف نشست و رشتۀ باستان شناسی از خطر انحلال و ادغام ایمن ماند و ادامۀ فعالیت و حضورش زیر سقف دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تضمین شد.
جامعه باستان شناسی ما آقای دکتر مجیدزاده را، بیش از همه باستان شناسی با چهره ای میدانی و جراح ماهر و حاذق محوطه های باستانی با کلنگ عمل، از هفت تپه در خوستانِ گرم و دشت قزوین و محوطه ازبکی گرفته تا جیرفت و کرانه های هلیل رود در کرمان، می شناسد تا باستان شناسِ جغرافیای پُرچین وشکنِ تئوری و نظر. آقای دکتر مجیدزاده از تبار باستان شناسانی نیست که تنها با کلنگِ کاوش بر کف و دلوِ کشف بر دوش سرمایه عمر خویش را بر سر محوطه های باستانی و لایه های باستان شناختی هزینه کرده و مصروف داشته است. در دستی دیگر نیز چراغ نظر داشته و از سر برکشیدن و سر فرو بردن و جابه جایی و آمدوشد و اندرکنش های چندضلعی تئوری ها و مشرب ها و رویکردها و به مفهوم کوهنی مدل ها و «پارادایم»های پژوهشی در علوم انسانی و اجتماعی و تاریخی و طبیعی در غرب نه تنها بی خبر و بی نظر نبوده و نمانده و بی تفاوت از کنارشان نگذشته که به مانند یک اخترشناس آن ها را رصد کرده و از دستاوردهایشان نیز بی نصیب نمانده است. به صراحت می توان گفت در میان باستان شناسان هم نسل آقای دکتر مجیدزاده در میهن ما از این منظر نیز کسی را به قامت ایشان نمی توان یافت.
متوقف کردن کاوش های هیات باستان شناسی ایشان در محوطۀ باستانی بسیار مهم جیرفت که به هم دستی و همراهی و هم سویی خیانت و خباثتِ جماعتی بدخیم و سوداگر اتفاق افتاداز جمله وقایع خسارت بار و ناگوار و نگران کننده دیگرِ تاریخ و فرهنگ جامعه معاصر ما و بدخواهان میهن ماست. این اتفاقات نامیمون نیز در جای خود و در فرصتی مناسب، هم بازخوانی و هم نقد و تحلیل تاریخی می طلبد.»
