به گزارش خبرنگارایرنا، مرمت بناهای تاریخی و مخازن، فنس کشی نقاط حادثه خیز در محوطه جنگلی، تشکیل تیم واکنش سریع و برنامه ریزی برای سناریوهای بحران، ساماندهی بیش از ۲۴۰ هزار شی تاریخی و ثبت آنها در سامانه تخصصی جام و انتقال موقت برخی آثار به مخازن براساس اصول حفاظتی، از اقدامات انجام شده در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد پیش از جنگ ۱۲ روزه است.
به گفته مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، طبقه بندی بیش از ۷۰ هزار سند تاریخی، نصب تجهیزات حفاظتی در مخازن، بازبینی و تطبیق اموال موزه ها با دفاتر و فهرست های موجود، جمع آوری آثار از گالری ها و ویترین ها و تجهیز ساختمان ها به مخازن و سامانه های ذخیره آب نیز در چارچوب برنامه های حفاظتی این مجموعه انجام شده است.
سیدمحسن میر،مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، هدف از این اقدامات را پیشگیری از تشدید آسیب ها، بهبود شرایط نگهداری و تثبیت وضعیت حفاظتی آثار عنوان کرد و افزود: این اقدامات با تکیه بر دانش کارشناسی و تلاش کارکنان و متخصصان مجموعه و با حمایت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی انجام شده است.
تقویت زیرساخت های حفاظتی و مدیریت بحران
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد درباره تقویت زیرساخت های حفاظتی سعدآباد نیز توضیح داد: توسعه پوشش نظارتی در محوطه مجموعه و موزه های تابعه، تقویت سامانه های پایش تصویری و ایجاد اتاق پایش و نظارت مرکزی از جمله اقداماتی است که با هدف افزایش آمادگی مجموعه در برابر مخاطرات و حفاظت بهتر از آثار تاریخی انجام شده است.
میر، همچنین بر هماهنگی میان بخش های تخصصی و اجرایی مجموعه و افزایش آمادگی برای مواجهه با شرایط بحرانی تاکید کرد و افزود: با پیش بینی های صورت گرفته و انتقال به موقع ۲۰۰ هزار شیء تاریخی موجود در مجموعه به مخازن امن از آسیب به آثار جلوگیری شد.
جزییات خسارات؛ از شکاف های عمیق تا تخریب تزیینات
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد گفت: بامداد سه شنبه (۲۶ اسفند ۱۴۰۴ ) با وجود نصب سپر آبی در این مجموعه، ۶ سنگرشکن از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی به حریم کاخ شلیک شد که نزدیک ترین آن در فاصله ۴۰ تا ۵۰ متری بود و در مجموع در جنگ ۴۰ روزه ۲۱ سنگرشکن به حریم کاخ سعدآباد اصابت کرد.
میر افزود: بر اثر موج انفجارهای متعدد بناهای این مجموعه تا فاصله هزار و ۲۰۰ متری دچار آسیب شدند و با جنگ بخشی از هنر معاصر ایران از بین رفت و سه بنای تاریخی کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و کوشک (عمارت والی) در مجموعه سعدآباد دچار آسیب جدی و خسارت شد.
کاهش ۸۰ درصدی خسارت با اجرای «حفاظت پیشگیرانه»
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد تصریح کرد: اجرای طرح های حفاظت پیشگیرانه پیش از وقوع حوادث، نقش تعیین کننده ای در کنترل موج انفجار و ترکش های ناشی از اصابت ۶ سنگرشکن در محوطه سعدآباد داشته است. به طوری که مانع از بروز خسارت های گسترده به کاخ ها و ساختمان های این مجموعه شد و میزان آسیب ها را دست کم ۸۰ درصد کاهش داد.
میر ادامه داد: در صورتی که اقدامات حفاظتی پیش از این رخدادها صورت نمی گرفت، مجموعه با تخریب جدی ساختمان ها، از بین رفتن کامل تزیینات داخلی و خسارت های جبران ناپذیر دیگری مواجه می شد.
وی گفت: ۱۰۰ ساختمان موجود در این مجموعه، از بناهای کوچک اداری تا ۱۵ کاخ موزه بزرگ، تحت تاثیر این حادثه قرار گرفته اند. شکستگی گسترده شیشه درب ها و پنجره ها، ایجاد ترک های عمیق در دیواره ها و سقف ها، ریزش بخشی از گچ بری ها و آینه کاری های نفیس، کنده شدن درب های چوبی اصیل و آسیب به پوشش شیروانی بناها، بخشی از تخریب های ناشی از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی بود.
میر اضافه کرد: در کاخ موزه سبز که نگین معماری این مجموعه محسوب می شود، آسیب به تزیینات داخلی «آسیب های سازه ای» نیز مشاهده شد. همچنین موزه هایی نظیر برادران امیدوار، هنرهای زیبا، ملت، استاد فرشچیان، موزه ظروف سلطنتی و پوشاک سلطنتی نیز با آسیب های جدی در بدنه و سقف روبرو شدند.
گزارش تفکیکی آسیب ها در بخش های اصلی
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد گفت: گزارش تفکیکی آسیب ها در بخش های اصلی به شرح ذیل است.
کاخ موزه سبز: شکستگی عمده پنجره ها، ترک های عمیق سازه ای در سقف و دیوار، آسیب به آینه کاری ها و کنده شدن درب های چوبی.
عمارت والی: ریزش بخشی از دیوارها و سقف، آسیب به تزیینات خارجی ساختمان و شیروانی ها.
موزه برادران امیدوار: تخریب ارسی ها، لوسترها و ایجاد شکاف در دیوارهای بنا.
سایر ابنیه (۸۵ ساختمان): شکستگی شیشه ها، کنده شدن درب و پنجره ها و آسیب به پوشش سقف.
میر اضافه کرد: بلافاصله پس از وقوع حادثه، اقدامات اولیه نجات بخشی آغاز شد و همزمان، فرآیند مستندنگاری دقیق و تخصصی بناهای آسیب دیده در دستور کار قرار گرفت تا تمام خسارات به صورت علمی، نظام مند و براساس استانداردهای مرمت ثبت و تحلیل شود.
وی، پوشاندن تمام پنجره های آسیب دیده با ورق حفاظتی، ترمیم سریع شیروانی ها و بام ها برای جلوگیری از نفوذ باران، پاکسازی و نجات بخشی با مستندسازی گام به گام، پاکسازی محیطی و تثبیت وضعیت محوطه و مستندنگاری کامل آسیب ها و گزارش نویسی فنی را از اقدامات اضطراری انجام شده پس از حادثه عنوان کرد.
مدیریت بحران و نجات بخشی میراث فرهنگی
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد گفت: با بروز شرایط بحرانی و آسیب های ناشی از جنگ، ضرورت حفاظت پیشگیرانه و نجات بخشی آثار و بناهای تاریخی بیش از پیش اهمیت یافت و با اتکا به ظرفیت کارشناسی و عملیاتی، ضمن پیگیری الزامات حفاظت از میراث فرهنگی، موضوع مدیریت مخاطرات، ساماندهی وضعیت حفاظتی و کاهش احتمال آسیب به سرمایه های تاریخی را در اولویت قرار دادیم.
میر اضافه کرد: رویکرد مجموعه در این دوره، تنها محدود به واکنش در برابر آسیب ها نبوده، بلکه بر شناسایی خطرات، پیشگیری از خسارت های احتمالی، افزایش آمادگی عملیاتی و فراهم سازی زمینه حفاظت پایدار از میراث تاریخی متمرکز بوده است.
وی، مرمت بناهای آسیب دیده از جنگ ۴۰ روزه، طراحی طرح جامع سعدآباد، استاندارسازی و تجهیز سایر مخازن موزه ها، طراحی و ایمن سازی تابلوهای توزیع برق و پست های برق مجموعه، مستندنگاری و فتوگرافی بناهای تاریخی و اجرای مرمت پروژه های مطالعاتی انجام شده نظیر بنای موزه سلاح، ساختمان بهمن، ساختمان کترینگ و تاسیسات موزه ای را از مهم ترین برنامه های پیش رو در حوزه مرمت ابنیه و آثار عنوان کرد.
نقش حمایتی وزارت میراث فرهنگی
مدیر مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد اظهار کرد: اجرای برنامه های مرمتی و حفاظتی سعدآباد، علاوه بر تلاش کارکنان و متخصصان این مجموعه، با حمایت و راهبری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دنبال شده است. همراهی مدیران و مسئولان این وزارتخانه، از جمله وزیر، معاونان، مشاوران و مدیران کل، در پیشبرد برنامه های حفاظتی، پیگیری مسائل اجرایی و تقویت ظرفیت مدیریتی مجموعه نقش داشته است.
میر، تصریح کرد: حفاظت از میراث فرهنگی، افزون بر نگهداری از بناهای تاریخی و اشیاء موزه ای، مستلزم صیانت از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی کشور است؛ مسئولیتی که تحقق آن به همکاری نهادهای متولی، بهره گیری از دانش تخصصی و مشارکت جامعه نیاز دارد.
وی افزود: مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد نیز با تداوم برنامه های مرمتی، توسعه زیرساخت های حفاظتی، تقویت آمادگی در برابر بحران ها و بهره گیری از ظرفیت های کارشناسی، حفاظت از آثار و بناهای تاریخی و صیانت از این سرمایه ملی برای نسل های آینده را دنبال می کند.
