سازمان محیط زیست وظیفه ایمن کردن مسیر توسعه را دارد/ زوال ۲ میلیون هکتار از جنگل های زاگرس

معاون محیطزیست کشور:

هادی کیادلیری سه شنبه ۲۱ مهرماه، در همایش منطقه ای پرچمداری آموزش محیط زیست عشایر که در منطقه حفاظت شده سفیدکوه خرم آباد برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تلفیق دانش و عاطفه در آموزش محیط زیست اظهار کرد: آموزش اثربخش باید هم از پشتوانه علمی برخوردار باشد و هم بتواند احساسات و عواطف انسان را درگیر کند؛ چراکه دانش و خرد، مسیر حرکت را مشخص می کنند و احساس و عاطفه، نیروی حرکت را فراهم می آورند.

وی افزود: اگر انسان از دانش و خرد برخوردار باشد، اما احساس و عاطفه ای نسبت به موضوع نداشته باشد، ممکن است انگیزه ای برای اقدام پیدا نکند؛ از سوی دیگر، اگر احساس و عاطفه بدون دانش و خرد وجود داشته باشد، می تواند به تعصب منجر شود و حتی مانع پیشرفت و توسعه شود. بنابراین، آموزش محیط زیست باید این دو مؤلفه را هم زمان تقویت کند.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به تفاوت شیوه آموزش به کودکان و بزرگسالان بیان کرد: هنگامی که با بزرگسالان درباره محیط زیست صحبت می کنیم، معمولاً بر تخریب طبیعت، کمبود آب و مشکلات موجود تأکید می شود، اما در آموزش کودکان نباید صرفاً به هشدار دادن و بیان مشکلات بسنده کرد، بلکه باید زمینه علاقه مندی و عشق به طبیعت را در آن ها ایجاد کنیم.

کیادلیری ادامه داد: آموزش کودکان زمانی اثربخش تر خواهد بود که علاوه بر آگاهی بخشی، رابطه ای عاطفی میان آن ها و طبیعت شکل دهد. این پیوند می تواند در آینده به رفتارهای مسئولانه تر در قبال محیط زیست منجر شود.

حفاظت از طبیعت فراتر از مدیریت منابع است

وی با اشاره به تفاوت مفهومی حفاظت و مدیریت منابع طبیعی اظهار کرد: زمانی که از مدیریت یک منطقه صحبت می کنیم، شکست در مدیریت به معنای ناکامی در اداره آن منطقه است؛ اما وقتی موضوع حفاظت از یک زیستگاه مطرح می شود، شکست می تواند به نابودی زیستگاه و گونه های جانوری و گیاهی منجر شود. از این منظر، حفاظت مفهومی فراتر از مدیریت دارد و مستقیماً با بقای گونه ها و اکوسیستم ها مرتبط است.

کیادلیری با بیان اینکه حفاظت به معنای جلوگیری از تبدیل تهدیدهای بالقوه به آسیب های بالفعل است، افزود: در حوزه حفاظت، هنگامی که درباره پیامدهای یک فعالیت یا تصمیم اطلاعات کافی وجود ندارد، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد، زیرا پیامدهای احتمالی برخی تصمیم ها ممکن است برگشت ناپذیر باشد.

وی با اشاره به وضعیت جنگل های زاگرس تصریح کرد: زاگرس امروز به دلیل تخریب هایی که طی سال های گذشته در جنگل های آن رخ داده، وضعیت مطلوبی ندارد و در برخی مناطق، موضوع تنها حفاظت نیست، بلکه باید به سمت احیای سلامت اکوسیستم نیز حرکت کنیم.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اینکه حفاظت از محیط زیست نباید در تقابل با توسعه اقتصادی تعریف شود، گفت: در گذشته تصور می شد برای دستیابی به رشد اقتصادی باید از حفاظت طبیعت صرف نظر کرد، اما به تدریج مشخص شد که امکان استفاده از رویکردهای سازگار با محیط زیست وجود دارد؛ رویکردهایی که هم حفاظت از طبیعت را دنبال می کنند و هم زمینه توسعه و رشد اقتصادی را فراهم می آورند.

وی افزود: در دوره ای، توسعه نیافتگی می توانست به منابع طبیعی آسیب وارد کند، اما امروز توسعه بی قاعده نیز به یکی از عوامل تخریب طبیعت تبدیل شده است. بنابراین، ضروری است فعالیت های توسعه ای به گونه ای برنامه ریزی و اجرا شوند که ضمن پاسخ گویی به نیازهای اقتصادی و اجتماعی، از وارد شدن آسیب های جدی به محیط زیست جلوگیری شود.

محیط زیست، گاردریل مسیر توسعه

کیادلیری برای تبیین نقش محیط زیست در فرایند توسعه، این موضوع را به حرکت خودرو در یک جاده تشبیه کرد و گفت: اگر توسعه را به جاده ای تشبیه کنیم که خودرو در آن حرکت می کند، دستگاه هایی مانند بخش های صنعت، کشاورزی و معدن در حکم سامانه های حرکت در این مسیر هستند و محیط زیست نقش گاردریل و حفاظ آن را بر عهده دارد.

وی ادامه داد: سازمان حفاظت محیط زیست مانع توسعه نیست، بلکه تلاش می کند توسعه را ایمن کند، شتاب آن را در چارچوب استانداردها قرار دهد و از تبدیل فعالیت های اقتصادی به عوامل تخریب طبیعت جلوگیری کند. این نگاه باید در برنامه ریزی ها و تصمیم گیری های توسعه ای مورد توجه قرار گیرد.

مشارکت مردم نباید به اقدامات نمادین محدود شود

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت مشارکت واقعی مردم در حفاظت از محیط زیست اظهار کرد: توسعه پایدار بدون مشارکت مردم امکان پذیر نیست، اما مشارکت به این معنا نیست که صرفاً نظر مردم را بپرسیم و سپس تصمیم خود را اجرا کنیم. مشارکت واقعی زمانی شکل می گیرد که به این باور برسیم برای پیشبرد اهداف به مردم نیاز داریم.

کیادلیری با بیان اینکه مردم می توانند پشتوانه فکری، مالی، اجتماعی و سیاسی تصمیم ها باشند، افزود: هنگامی که مردم به عنوان بخش جدایی ناپذیر فرایند توسعه پذیرفته شوند، دیگر صرفاً ابزار توسعه نخواهند بود، بلکه هم هدف و هم یکی از ارکان تحقق آن خواهند شد.

وی ادامه داد: اگر از مردم تنها به عنوان ابزاری برای اجرای برنامه های توسعه ای استفاده شود و توانمندسازی آن ها مورد توجه قرار نگیرد، مشارکت واقعی شکل نمی گیرد. مشارکت مردم علاوه بر کمک به اجرای برنامه ها، باید زمینه ارتقای توانمندی های انسانی و افزایش ظرفیت جوامع محلی را نیز فراهم کند؛ در غیر این صورت، بسیاری از برنامه ها در حد اقدامات نمادین و گفت وگوهای بدون نتیجه باقی می مانند.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به نقش آگاهی عمومی در تصمیم گیری های زیست محیطی گفت: جامعه آگاه می تواند پشتوانه فکری تصمیم گیران باشد و به ارائه راه حل های بلندمدت برای مشکلات محیط زیست کمک کند. همچنین آگاهی عمومی می تواند احتمال موفقیت تصمیم ها را افزایش دهد و از تحمیل پیامدهای ناخواسته تصمیم ها به جامعه جلوگیری کند.

دانش بومی عشایر؛ تجربه ای ارزشمند برای حفاظت از زاگرس

کیادلیری با اشاره به پیوند تاریخی عشایر با طبیعت زاگرس اظهار کرد: عشایر طی نسل های متوالی در دل این اکوسیستم زندگی کرده اند و شیوه زندگی و کوچ آن ها بر پایه شناخت شرایط طبیعی و هماهنگی با تغییرات محیطی شکل گرفته است. این تجربه تاریخی، دانشی ارزشمند درباره نحوه تعامل با طبیعت در اختیار ما قرار می دهد.

وی با بیان اینکه زندگی عشایری با تقویم طبیعت هماهنگ بوده است، افزود: عشایر در طول نسل ها آموخته اند که چه زمانی کوچ کنند، چه زمانی در یک منطقه بمانند و چگونه از ظرفیت های طبیعی استفاده کنند تا امکان رویش مجدد گیاهان و تداوم بهره برداری از منابع فراهم شود. در واقع، آن ها برای طبیعت برنامه ای جداگانه تعریف نمی کردند، بلکه برنامه زندگی خود را با شرایط طبیعت هماهنگ می کردند.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به سه اصل احترام به طبیعت، قناعت و هماهنگی با محیط در فرهنگ ایرانی بیان کرد: در شیوه زندگی گذشتگان، طبیعت جایگاهی ارزشمند داشت و این احترام در رفتارهای روزمره، فرهنگ و حتی معماری سکونتگاه های روستایی و عشایری دیده می شد.

کیادلیری ادامه داد: خانه های سنتی در بسیاری از مناطق روستایی و جنگلی با محیط پیرامون خود هماهنگی داشتند، اما برخی ساخت وسازهای امروزی، از جمله ویلاسازی و ایجاد تأسیسات ناسازگار با محیط طبیعی، این هماهنگی را برهم می زنند. توجه به دانش بومی و تجربه جوامع محلی می تواند در اصلاح شیوه تعامل با طبیعت مؤثر باشد.

وی با اشاره به نقش معیشتی جنگل ها برای جوامع محلی گفت: ارتباط مردم عشایر با جنگل، صرفاً به زیبایی طبیعت محدود نمی شود، بلکه این منابع بخشی از زندگی و معیشت آن ها هستند. همین پیوند می تواند انگیزه بیشتری برای مشارکت در حفاظت از جنگل ها ایجاد کند.

زوال دو میلیون هکتار از جنگل های زاگرس

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با هشدار درباره وضعیت جنگل های زاگرس اظهار کرد: از مجموع حدود ۶ میلیون هکتار جنگل های زاگرس، حدود ۲ میلیون هکتار به بیماری زغالی و انواع بیماری ها و پدیده زوال جنگل مبتلا شده اند؛ وضعیتی که در صورت بی توجهی می تواند روند بیابان زایی را تشدید کند و زندگی و معیشت جوامع وابسته به این اکوسیستم را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با تأکید بر اینکه زاگرس تنها مجموعه ای از درختان نیست، افزود: زاگرس یک اکوسیستم زنده و گسترده شامل جنگل ها، رودخانه ها و دره هاست که مجموعه ای از حیات را در خود جای داده است. عشایر نیز از گذشته در قلب این اکوسیستم زندگی کرده اند و شناخت و تجربه آن ها از طبیعت باید در برنامه های حفاظت مورد استفاده قرار گیرد.

کیادلیری با اشاره به برخی شاخص های بین المللی محیط زیست گفت: بر اساس آماری که در این همایش مطرح شد، رتبه ایران در یکی از شاخص های جهانی محیط زیست در سال ۲۰۲۲، از میان ۱۸۰ کشور بررسی شده، ۱۳۳ بوده و در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۱۱۳ رسیده است؛ هرچند این تغییر به معنای مطلوب بودن وضعیت محیط زیست کشور نیست.

وی همچنین با اشاره به مفهوم ظرفیت زیستی و مرزهای زیست محیطی اظهار کرد: برخی مطالعات نشان می دهد فشار واردشده بر منابع طبیعی کشور از ظرفیت بازتولید آن ها فراتر رفته است. بر اساس آماری که وی ارائه کرد، کشور از شش مرز زیستی عبور کرده و در چهار ماه نخست سال، بخشی از ظرفیت زیستی قابل استفاده در ادامه سال مصرف می شود؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در الگوهای مصرف و بهره برداری از منابع را نشان می دهد.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به فرسایش خاک در کشور و زاگرس افزود: میانگین فرسایش خاک کشور حدود ۱۶ تن در هکتار عنوان شده و برخی مطالعات درباره زاگرس نشان می دهد بازگرداندن حاصلخیزی خاک در این منطقه به منابع مالی بسیار گسترده ای نیاز دارد؛ به گونه ای که در یکی از مطالعات، هزینه این کار معادل ۵۰ درصد درآمد سالانه نفت برآورد شده است.

وی تأکید کرد: طرح این آمارها به معنای مقصر دانستن مردم در تخریب محیط زیست نیست. مردم در صورت برخورداری از آگاهی و امکان مشارکت، می توانند بخش مهمی از راه حل مشکلات محیط زیستی باشند. تصمیم گیری آگاهانه و توجه به راهکارهای بلندمدت، بدون همراهی و پشتیبانی جامعه امکان پذیر نیست.

قوانین و فناوری ها باید امکان رفتار سازگار با طبیعت را فراهم کنند

کیادلیری با تأکید بر ضرورت اصلاح برخی رویکردهای اجرایی اظهار کرد: در سیاست گذاری های محیط زیستی باید شرایط زندگی و معیشت مردم نیز مورد توجه قرار گیرد. برای مثال، هنگام برخورد با دامداری که به دلیل فعالیت خود در معرض محدودیت قرار می گیرد یا روستاییانی که در مجاورت جنگل زندگی می کنند، باید علاوه بر مقررات حفاظتی، راهکارهای عملی و جایگزین های قابل اجرا نیز در نظر گرفته شود.

وی افزود: حفاظت از منابع طبیعی نباید تنها بر برخورد با تخلفات متمرکز باشد، بلکه باید سازوکارهایی فراهم شود که مردم بتوانند به شیوه ای سازگار با محیط زیست زندگی و فعالیت کنند. در همین راستا، سازمان حفاظت محیط زیست سند ارتقای فرهنگ محیط زیست را تدوین کرده که در آن برای دستگاه های دولتی وظایفی تعریف شده است و لازم است عملکرد دستگاه ها در این زمینه ارزیابی شود.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به نقش فناوری و امکانات در تغییر رفتارهای زیست محیطی گفت: صرف توصیه به مردم برای انجام رفتار درست کافی نیست؛ بلکه باید شرایط و امکانات لازم نیز فراهم شود. اگر از شهروندی خواسته می شود زباله در طبیعت رها نکند، باید امکان دفع مناسب زباله نیز در دسترس او باشد.

وی ادامه داد: رفتار مردم تا حد زیادی تحت تأثیر فناوری ها، امکانات و شرایط محیطی قرار دارد. بنابراین، اگر روش های سازگار با محیط زیست پرهزینه یا دشوار باشند، نمی توان انتظار داشت همه مردم به راحتی از آن ها استفاده کنند. تسهیل دسترسی به راهکارهای عملی، بخشی ضروری از سیاست های حفاظت محیط زیست است.

آموزش کودکان باید به تغییر رفتار منجر شود

کیادلیری با تأکید بر اهمیت آموزش در سنین پایین اظهار کرد: عادت ها گاهی از آگاهی قدرتمندتر عمل می کنند و تغییر رفتارهایی که از کودکی شکل گرفته اند، در بزرگسالی دشوارتر است. به همین دلیل، باید از سنین پایین زمینه شکل گیری عادت های آگاهانه و مسئولانه در قبال طبیعت را فراهم کنیم.

وی با اشاره به راه اندازی برنامه ای آموزشی در سطح کشور گفت: در ماه های اخیر، حدود ۵۵۰ هزار نفر در این برنامه عضو شده اند. وی از مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان خواست اجرای جدی این برنامه در میان دانش آموزان استان را پیگیری کند.

معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه تغییرات اجتماعی بدون پذیرش مردم ماندگار نمی شوند، افزود: هر تغییری باید مورد پذیرش جامعه قرار گیرد؛ زیرا اگر مردم آن را نپذیرند، امکان تداوم آن کاهش می یابد و در نهایت، اقدامات عملی مورد انتظار نیز محقق نخواهد شد.

وی با تأکید بر ضرورت عبور از آموزش صرف و حرکت به سمت تغییر رفتار گفت: سیاست های آموزشی نباید تنها به انتقال اطلاعات و بیان مشکلات محدود شوند. مردم امروز با مسائلی مانند خشکسالی، آلودگی هوا و گردوغبار به طور مستقیم مواجه اند و در بسیاری موارد از مشکلات موجود آگاهی دارند؛ بنابراین آموزش باید به اقناع، تغییر نگرش و تقویت دانش کمک کند و در کنار آن، شرایط انجام رفتار مطلوب را نیز فراهم آورد.

کیادلیری تأکید کرد: برای تحقق رفتارهای سازگار با محیط زیست، باید انجام کار درست را آسان، منطقی، معنادار و دارای فایده قابل درک کرد. در این صورت، آموزش از سطح توصیه و آگاهی بخشی فراتر می رود و می تواند به تغییرات عملی و پایدار در رفتار جامعه منجر شود.

انتهای پیام