به گزارش خبرنگارایرنا، در هفته گردشگری، فرصتی فراهم شد تا مسیر ریلی تهران تا شیرگاه را از نزدیک تجربه کنیم؛ سفری که در آن، قطار فقط وسیله جابه جایی نبود و هر بار که از تونلی بیرون می آمد، چشم اندازی تازه پیش روی مسافران قرار می گرفت.
مسیر از دشت های خشک و رنگ های کویری آغاز می شود و هرچه قطار پیش تر می رود، نشانه های طبیعت کوهستانی پررنگ تر می شود؛ گویی جغرافیا در طول مسیر آرام آرام تغییر می کند و مسافر را از اقلیم کویر به دامنه های البرز و در نهایت به سرسبزی مازندران می رساند.
از گرمسار تا بنکوه؛ آغاز روایت راه آهن
در بخش ابتدایی مسیر، چشم انداز کویری گرمسار با کوه هایی با رنگ های متفاوت و پدیده های زمین شناختی خودنمایی می کند. در کنار مسیر، واگن های باری، قطارهای حمل کالا و تاسیسات مرتبط با حمل ونقل ریلی، تصویری از نقش راه آهن در جابه جایی بار در این منطقه ارائه می دهد.
حوالی ۸:۳۰ دقیقه صبح، قطار در ایستگاه بنکوه توقف می کند. گرمای آفتاب در این ایستگاه کویری، تفاوت آشکاری با هوای خنک تر مقصد نهایی سفر دارد. بنکوه از ایستگاه های قدیمی مسیر ریلی کشور است که در دوره توسعه راه آهن ایران ساخته شده و همچنان بخشی از هویت تاریخی این خط ریلی را در خود حفظ کرده است. طبق توضیحات راهنمای تور، ساخت و توسعه بخش هایی از این مسیر با مشارکت مهندسان خارجی انجام شده و خط راه آهن در این محدوده، تغییر مسیر مهمی از جهت شرقی-غربی به محور جنوبی-شمالی داشته است.
باغ های انار؛ جایی که طبیعت رنگ عوض می کند
با ادامه حرکت قطار، نشانه های تغییر اقلیم بیشتر می شود. در حوالی سیمین دشت، باغ های انار در امتداد مسیر دیده می شوند؛ درختانی که در فصل برداشت، میوه های سرخشان در میان شاخ وبرگ ها جلوه ای متفاوت به مسیر می دهد.
در برخی نقاط، دیواره های طبیعی حاصل از فرآیندهای زمین شناختی و فرسایش، اشکال هندسی متفاوتی ایجاد کرده اند. این پدیده ها در کنار پوشش گیاهی و باغ های اطراف، چشم اندازی متفاوت از طبیعت منطقه را شکل داده اند.
در ادامه مسیر، تونل ها یکی پس از دیگری در دل کوهستان پدیدار می شوند؛ مسیری که وجود ۶۹ تونل، پل ها و دیگر سازه های مهندسی در آن، از دشواری و پیچیدگی احداث راه آهن در این بخش از البرز حکایت دارد.
سیمین دشت تا زرین دشت؛ باغ هایی در دل کوهستان
با رسیدن به سیمین دشت، دره ها عمیق تر و پوشش گیاهی متراکم تر می شود. باغ های انار، گردو، سیب و بادام در امتداد مسیر دیده می شوند و در برخی نقاط، دریاچه ها و آبگیرهای طبیعی بر جذابیت چشم انداز می افزایند.
در ایستگاه های بعدی، از جمله زرین دشت، رنگ سبز باغ ها جای خود را به منظره های خشک ابتدایی سفر داده است. عطر درختان و میوه های رسیده در برخی نقاط مسیر، بخشی از تجربه متفاوت سفر ریلی در این منطقه است. خانه های روستایی با سقف های شیروانی رنگارنگ، در میان باغ ها دیده می شوند و رودخانه هایی که در دره ها جریان دارند، بر تنوع چشم انداز می افزایند.
فیروزکوه و گدوک؛ عبور از قلب البرز
هرچه قطار به فیروزکوه نزدیک تر می شود، مسیر ریلی با فراز و فرودهای بیشتری همراه است. کوه ها بلندتر و دره ها عمیق تر می شوند و قطار آرام آرام خود را به ارتفاعات گدوک می رساند. گدوک یکی از مرتفع ترین بخش های این مسیر است و اختلاف ارتفاع آن با مناطق ابتدایی سفر، تغییر محسوس اقلیم را برای مسافران آشکار می کند.
تونل ها در این قسمت از مسیر نقش پررنگ تری دارند. برخی از آنها از نظر طول و دشواری ساخت، از سازه های مهم مهندسی راه آهن ایران به شمار می روند و عبور قطار از دل کوه، یکی از بخش های متفاوت این سفر است.
ورود به مازندران؛ پاییز از پشت پنجره قطار
با عبور از ارتفاعات و ورود به محدوده مازندران، طبیعت چهره دیگری به خود می گیرد. درختان رنگ های پاییزی به خود گرفته اند و کوه، جنگل و جاده در کنار خط آهن منظره ای پیوسته ایجاد کرده اند.
پیوند گردشگری ریلی با اقتصاد محلی
در روستای شوراب، قطار توقف کوتاهی دارد. در کنار ریل، بازارچه ای محلی شکل گرفته است؛ بازاری کوچک اما برای اقتصاد خانوارهای روستا با اهمیت. خبرنگار ایرنا به گفت و گو با برخی از فروشندگان این بازارچه نشست.
فرزانه فرجییکی از فروشندگان این بازارچه می گوید: همسرش دامدار است و حدود چهار سال است که همزمان با عبور قطار از روستا، محصولات محلی خود را به مسافران عرضه می کند.
وی افزود: آویشن، گیاهان دارویی، آب زرشک، مربا، رب آلوچه و انواع آش را عرضه می کنم و بخشی از درآمد خانواده از همین طریق تامین می شود.
محبوله زمانینیز محصولات باغ و گیاهان خودرو و کوهی را به مسافران عرضه می کند، می گوید: درآمد حاصل از فروش این محصولات به تامین هزینه های زندگی خانواده کمک می کند.
رجبی، یکی دیگر از فروشندگان بازارچه شوراب، نیز می گوید: حدود ۶ سال است در این بازارچه فعالیت دارد و آش رشته و دوغ محلی عرضه می کند.
این بازارچه نمونه ای از پیوند گردشگری ریلی با اقتصاد محلی است؛ مسافر تنها از کنار روستا عبور نمی کند، بلکه بخشی از محصول، فرهنگ و زندگی مردم محلی را نیز با خود به یادگار می برد.
چشمه شوراب؛ توقف نگاه ها پشت پنجره قطار
پس از حرکت قطار از شوراب، چشم انداز طبیعی اطراف دوباره توجه مسافران را به خود جلب می کند. با نمایان شدن چشمه شوراب، بسیاری از مسافران از جای خود بلند می شوند و پشت پنجره های قطار می ایستند.
در این لحظه، پنجره قطار به قاب تصویری تبدیل می شود که در آن کوه، آب و پوشش گیاهی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند؛ تصویری که شاید دلیل اصلی علاقه گردشگران به سفرهای ریلی در این مسیر باشد.
پس از تماشای این چشم انداز زیبا، نگاه مسافران به پیرزنی با جامه محلی می افتد؛ زنی با کمر خمیده و عصایی در دست که با دیدن قطار، دستش را برای مسافران تکان می دهد. مسافران نیز با لبخند پاسخ سلام او را می دهند و برایش دست تکان می دهند.
سه خط طلایی؛ شاهکار مهندسی در دل کوهستان
در ادامه مسیر، قطار به محدوده ای می رسد که به «سه خط طلایی» شهرت دارد؛ بخشی از مسیر که به دلیل طراحی خاص خطوط راه آهن و دشواری های مهندسی آن، یکی از نقاط شاخص خط ریلی شمال محسوب می شود.
اینجا مهندسی راه آهن با طبیعت کوهستان درهم آمیخته است. شیب تند کوهستان و اختلاف ارتفاع، مهندسان را ناگزیر کرده بود برای عبور قطار از این منطقه، مسیرهایی ویژه طراحی کنند.
سه خط طلایی امروز علاوه بر ارزش فنی و تاریخی، به یکی از جاذبه های مسیر ریلی شمال تبدیل شده است؛ جایی که مسافران از پنجره قطار، نتیجه سال ها تلاش برای عبور خط آهن از دل البرز را تماشا می کنند.
راهبان ریل؛ نگهبانان خاموش مسیر
در بخش هایی از مسیر گدوک و پل سفید با هوای گوهستانی هر روز افرادی به نام راهبان باید هشت کیلومتر مسیر را با پای پیاده طی می کنند تا وضعیت ریل و سازه های مسیر را بررسی کنند. در این مسیر کلبه های سنگی به نام جان پناه وجود دارد که با استراحت در آنجا خستگی را از جانشان می زدایند.
جان پناه های سنگی در نقاط مختلف مسیر، یادآور سختی کار این نیروها در ارتفاعات و شرایط کوهستانی است؛ افرادی که بخش مهمی از ایمنی حرکت قطارها به پایش و نگهداری مسیر توسط آنها وابسته است.
پل ورسک؛ اوج تلاقی تاریخ و طبیعت
در ادامه سفر، یکی از مشهورترین سازه های این مسیر پیش روی مسافران قرار می گیرد؛ پل تاریخی ورسک. عبور قطار از روی عرشه پل ورسک تجربه ای متفاوت برای مسافران است. در پایین پل، روستای ورسک با خانه های شیروانی و چشم انداز کوهستانی دیده می شود و سازه تاریخی پل در میان طبیعت البرز قرار گرفته است.
اینجا تاریخ راه آهن و طبیعت، در یک قاب واحد دیده می شوند؛ سازه ای که سال ها از عمر آن می گذرد و همچنان بخشی از مسیر ریلی شمال کشور را به مقصدی برای گردشگران تبدیل کرده است.
شیرگاه؛ مقصدی که سفر به آن از خود مقصد آغاز می شود
هرچه قطار به شیرگاه نزدیک تر می شود، پوشش جنگلی متراکم تر و هوای منطقه خنک تر می شود. رودخانه ها، درختان انبوه، دره های سرسبز و صدای جریان آب، تصویری متفاوت از بخش های ابتدایی سفر ایجاد می کنند.
شیرگاه در شهرستان سوادکوه شمالی و در میان طبیعت جنگلی مازندران قرار گرفته است. موقعیت جغرافیایی این شهر و نزدیکی آن به مسیرهای ریلی و جاده ای، در کنار ظرفیت های طبیعی، امکان توسعه گردشگری را برای آن فراهم کرده است.
اما آنچه شیرگاه را از بسیاری از مقاصد گردشگری متمایز می کند، تنها طبیعت مقصد نیست؛ مسیر رسیدن به آن نیز بخشی از جاذبه سفر است. در این مسیر، مسافر از کویر به کوهستان، از باغ های انار به جنگل های هیرکانی و از سازه های تاریخی راه آهن به روستاها و بازارچه محلی می رسد. همین پیوستگی میان طبیعت، تاریخ، فرهنگ و زندگی مردم محلی است که سفر ریلی به شیرگاه را به یک تجربه گردشگری تبدیل می کند.
شیرگاه اگرچه هنوز تا تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری بین المللی فاصله دارد، اما مجموعه ای از ظرفیت های طبیعی، تاریخی، فرهنگی و ریلی را در اختیار دارد که در صورت توسعه زیرساخت ها، حفاظت از محیط زیست و مشارکت جامعه محلی می تواند جایگاه آن را در نقشه گردشگری ایران پررنگ تر کند. در این میان، شاید مهم ترین ویژگی شیرگاه همین باشد. برای رسیدن به مقصد، باید از مسیری عبور کرد که خود به اندازه مقصد دیدنی است.
نظر مسافران درباره مزایا و معایب سفر ریلی
در این مسیر، درباره تجربه گردشگری ریلی، مزایا و معایب این سفر، با برخی از مسافران به گفت وگو نشستیم.
زهرایکی از مسافران، می گوید: قطارهای اتوبوسی برای سفرهای یک روزه با مسافت طولانی مناسب نیستند. افراد باید ۱۶ تا ۱۸ ساعت روی این صندلی ها بنشینند و در طول مسیر دچار کمردرد و پادرد می شوند.
علییکی دیگر از مسافران نیز می گوید: هزینه سفر با این نوع قطار از تهران به شیرگاه ۷۰ هزار تومان است، اما ما برای این تور یک روزه حدود سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر پرداخت کرده ایم که با توجه به نامناسب بودن صندلی ها و نبود تخت برای استراحت، اصلاً مقرون به صرفه نیست.
مریم، یکی دیگر از مسافران که علاقه زیادی به سفر دارد، نیز توضیح می دهد: من در هر سفری دوستان زیادی پیدا می کنم و خودم را با دیدن جاذبه های مسیر و صحبت با دیگران مشغول می کنم تا سفر برایم لذت بخش باشد. در کشور ما زیرساخت ها هنوز استاندارد نیستند و اگر بخواهم به این مسائل توجه کنم، نه تنها از سفر لذت نمی برم، بلکه آرامشم را هم از دست می دهم.
سارا، یکی دیگر از مسافران، نیز گفت: متولیان این تور برخورد مناسبی با مسافران داشتند، به خوبی از ما پذیرایی کردند و تلاش کردند به ما خوش بگذرد. سفر خوبی بود، اما به دلیل استاندارد نبودن صندلی ها، بدنم در پایان سفر کاملاً کوفته شد.
محمد، یکی دیگر از گردشگران گفت: ما بیشتر جاذبه ها را از داخل قطار تماشا کردیم و تنها در ایستگاه راه آهن بنکوه، که یکی از مهم ترین ایستگاه های ساخته شده در مسیر توسعه راه آهن در دوره پهلوی است، و همچنین شیرگاه توقف داشتیم. توقف قطار در برخی دیگر از ایستگاه ها نیز صرفاً برای استفاده از سرویس های بهداشتی بود.
وی افزود: با توجه به اینکه مسافران تور تفریحی تهران به شیرگاه ۱۶ تا ۱۸ ساعت در مسیر هستند، علاوه بر در نظر گرفتن صندلی های استاندارد، بهتر است حداقل یک شب در شیرگاه اقامت داشته باشند تا بتوانند از جاذبه های این منطقه بیشتر بهره مند شوند و فرصت کافی برای استراحت داشته باشند. این موضوع می تواند به رقم خوردن سفری لذت بخش تر و خاطره انگیزتر برای مسافران کمک کند.
نرخ تورهای ریلی تهران به شیرگاه چقدر است؟
رئیس هیات مدیره و سرپرست شرکت خدمات مسافرتی تامین گفت: تورهای شیرگاه به صورت بسته های ریلی یک روزه طراحی و تلاش شده است با ارائه مجموعه ای از خدمات، تجربه ای متفاوت از سفر ریلی برای گردشگران ایجاد شود.
علیرضا زارعیدر گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: هزینه تورهای یک روزه ریلی به شیرگاه برای هر نفر حدود سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است که شامل خدمات حمل ونقل، پذیرایی(صبحانه، ناهار، شام و میان وعده) همراهی لیدر، راوی متخصص است.
وی درباره تفاوت قیمت بلیت قطار با هزینه نهایی تور و همچنین استفاده از قطارهای اتوبوسی به جای قطارهای کوپه ای توضیح داد: برای برقراری ارتباط مناسب با گردشگران، نوع قطار و امکان تعامل مستقیم با مسافران اهمیت زیادی دارد. قطارهای کوپه ای به دلیل فضای اختصاصی، برای برخی تورهای گردشگری مناسب تر هستند، اما در تورهای یک روزه شیرگاه، خود مسیر ریلی بخش مهمی از تجربه گردشگری محسوب می شود.
زارعی با اشاره به قرار گرفتن این مسیر در شبکه راه آهن شمال ایران که به عنوان بخشی از میراث جهانی به ثبت رسیده است، اظهار کرد: در این تورها بخش قابل توجهی از فرآیند گردشگری در طول مسیر اتفاق می افتد و گردشگر تنها برای رسیدن به مقصد از قطار استفاده نمی کند، بلکه مسیر نیز بخشی از جاذبه سفر است.
وی تاکید کرد: برای ارتقای کیفیت خدمات، همکاری شرکت راه آهن ضروری است تا قطارهای اتوبوسی مورد استفاده در این تورها بازسازی شوند و امکانات جانبی و کیفیت صندلی های آنها ارتقا یابد.
قیمت ۷۰ هزار تومانی بلیت قطار با یارانه
رئیس هیات مدیره شرکت خدمات مسافرتی تامین در پاسخ به این پرسش که هزینه سفر از تهران به شیرگاه با این نوع قطار ۷۰ هزار تومان است و هزینه تور در این مسیر با مبلغ در نظر گرفته شده زیاد است، گفت: نرخ ۷۰ هزار تومان در واقع یک نرخ حاکمیتی است که با استفاده از یارانه های دولتی در بخش حمل ونقل امکانپذیر شده است. هزینه خدمات گردشگری با نرخ واقعی دریافت می شود، اما در بخش حمل ونقل، مسافران از یارانه های دولتی استفاده می کنند.
زارعی افزود: در تور شیرگاه، علاوه بر هزینه حمل ونقل، خدمات مختلفی از جمله سه وعده اصلی غذایی، میان وعده، خدمات راهنمای گردشگری و راوی تخصصی ارائه می شود و با توجه به طولانی بودن مسیر، این تورها با حداقل حاشیه سود برای برگزارکنندگان ارائه می شوند.
سالانه حدود ۱۳ هزار گردشگر به شیرگاه سفر می کنند
رئیس هیات مدیره شرکت خدمات مسافرتی تامین درباره ظرفیت گردشگری شیرگاه و تعداد گردشگران این مسیر اظهار کرد: تورهای شیرگاه به دلیل شرایط آب وهوایی، حدود هشت ماه در سال قابلیت برگزاری دارند و سالانه حدود ۱۳ هزار نفر از طریق مسیر ریلی به این منطقه سفر می کنند.
زارعی با توجه به ملاحظات زیست محیطی در برگزاری این تورها گفت: تلاش این است که گردشگری به گونه ای انجام شود که کمترین آسیب را به اکوسیستم منطقه وارد کند. در این تورها ورود مستقیم و گسترده به بخش های حساس جنگل و مناطق آسیب پذیر اکوسیستم انجام نمی شود و بخش مهمی از معرفی جاذبه های طبیعی از طریق پنجره های قطار و با توضیحات تفسیری راویان صورت می گیرد.
وی افزود: راویان در طول مسیر درباره جاذبه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی منطقه توضیح می دهند و گردشگران بدون ایجاد فشار گسترده بر محیط طبیعی، با ظرفیت های منطقه آشنا می شوند. مشارکت جامعه محلی برای حفظ منابع طبیعی در این منطقه قابل توجه است.
رئیس هیات مدیره شرکت خدمات مسافرتی تامین تصریح کرد: مردم محلی با ارائه موسیقی سنتی، صنایع دستی، سوغات و محصولات کشاورزی در فرآیند گردشگری مشارکت دارند و این موضوع علاوه بر ایجاد درآمد برای جامعه میزبان، ارتباط میان گردشگر و مردم منطقه را تقویت می کند.
زارعی تاکید کرد: هرچه مشارکت جامعه محلی در گردشگری بیشتر باشد، منافع اقتصادی سفر نیز به مردم همان منطقه می رسد و می توان از این طریق زمینه حمایت بیشتر از محیط طبیعی و میراث منطقه را فراهم کرد.
چالش سرمایه گذاری در گردشگری ریلی
رئیس هیات مدیره شرکت خدمات مسافرتی تامین در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه زیر ساخت های شیرگاه تا چه حد برای جذب گردشگران خارجی فراهم است، گفت: توسعه گردشگری در این مسیر بدون تقویت زیرساخت های ریلی و لجستیکی امکانپذیر نیست.
زارعی با توجه به مشکلات موجود در حوزه سرمایه گذاری ریلی اظهار کرد: تحریم ها و آسیب های واردشده به زیرساخت های حمل ونقل، سرمایه گذاری در بخش ریلی را با چالش مواجه کرده است. از سوی دیگر، با کاهش ظرفیت های حمل ونقل هوایی، بخشی از تقاضا به سمت حمل ونقل ریلی منتقل شده، اما این بخش نیز با محدودیت های توسعه ای مواجه است.
وی درباره ضرورت جذب سرمایه گذار در بخش ریلی گفت: ظرفیت این حوزه بسیار بالاست، اما شرایط فعلی، نرخ های حاکمیتی و محدودیت های موجود در فضای سرمایه گذاری، ورود سرمایه گذاران را دشوار کرده است.
زارعی تاکید کرد: در صورت اصلاح سیاست های سرمایه گذاری، نرخ ها و فراهم شدن شرایط مناسب تر برای حضور بخش خصوصی، صنعت ریلی می تواند به یکی از حوزه های جذاب سرمایه گذاری تبدیل شود و توسعه آن نیز به تقویت زیرساخت های حمل ونقل و گردشگری کشور کمک کند.
شیرگاه؛ مقصدی فراتر از یک سفر ریلی
رئیس هیات مدیره شرکت خدمات مسافرتی تامین گفت: اکنون برای اجرای برخی از تورها، از قطارهای مسافری حمل و نقل عمومی استفاده می شود که در روزهای پنجشنبه و جمعه بار کمتری دارند. ظرفیت این قطارها حدود ۳۰۰ نفر است و امکان استفاده گردشگری از ظرفیت موجود آنها فراهم شده است.
زارعی گفت: تجربه تورهای ریلی شیرگاه نشان می دهد که قطار در این منطقه فقط وسیله ای برای جابه جایی مسافر نیست، بلکه خود مسیر، مناظر طبیعی، میراث ریلی، حضور جامعه محلی و روایتگری فرهنگی، مجموعه ای از عناصر یک محصول گردشگری را تشکیل می دهند.
وی خاطرنشان کرد: توسعه این نوع گردشگری نیازمند همکاری میان شرکت های گردشگری، راه آهن، دستگاه های مرتبط با میراث فرهنگی، محیط زیست و همچنین جوامع محلی است و در صورت تقویت زیرساخت ها می توان ظرفیت های بیشتری برای گردشگری داخلی و در آینده گردشگری خارجی در این مسیر ایجاد کرد.
