گردشگری دیگر تنها به تماشای بناهای تاریخی و جاذبه های طبیعی محدود نمی شود؛ گاهی مسیر سفر از میان باغ ها و مزارع می گذرد و گردشگر را با بخشی از زندگی، فرهنگ و معیشت مردمان یک منطقه آشنا می کند. «گردشگری کشاورزی» یا از همین پیوند میان طبیعت، تولید و زندگی روستایی شکل می گیرد؛ ظرفیتی که می تواند هم تجربه ای متفاوت برای گردشگران رقم بزند و هم فرصتی برای رونق اقتصادی جوامع محلی و حفظ میراث کشاورزی فراهم کند.
در گیلان، اشکورات یکی از نمونه های قابل توجه این پیوند است؛ سرزمینی کوهستانی که باغ های فندق آن، بخشی جدایی ناپذیر از سیمای طبیعی، اقتصاد و فرهنگ منطقه را شکل داده اند. درختان فندق که دامنه ها و دره های اشکورات را پوشانده اند، تنها محصولی برای برداشت و فروش نیستند؛ بلکه می توانند بخشی از یک تجربه گردشگری باشند؛ از قدم زدن در باغ ها و آشنایی با شیوه کشت و برداشت گرفته تا چشیدن محصولات محلی و لمس سبک زندگی مردمان روستا.
همزمان با هفته گردشگری، نگاهی دوباره به چنین ظرفیت هایی نشان می دهد که آینده گردشگری را می توان در جایی فراتر از مقاصد شناخته شده جست وجو کرد؛ در باغی که سال هاست بخشی از معیشت یک روستا را تامین می کند و حالا می تواند به مقصدی برای گردشگران تبدیل شود. «گردشگری فندق» در اشکورات، نمونه ای از همین ظرفیت مغفول است؛ ظرفیتی که اگر با برنامه ریزی، زیرساخت مناسب و مشارکت جامعه محلی همراه شود، می تواند کشاورزی و گردشگری را در مسیر توسعه پایدار به یکدیگر پیوند بزند.
دکتر محمود هوشیارفرد-عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان- در گفت وگو با ایسنا، با اشاره به ظرفیت های گردشگری فندق در گیلان، اظهار کرد: فندق گیلان یکی از محصولات باغی است که ارتباط نزدیکی با تاریخ کهن اشکورات دارد. ردیف های گاها منظم درختان فندق که در شیب کوه ها و یا دره ها کاشته شده اند، منظره ای بدیع و دل نواز در این منطقه ایجاد کرده اند.
وی با بیان اینکه باغ های گسترده فندق، یکی از زیباترین مناظر طبیعی ایران را به نمایش می گذارند. این باغ ها نه تنها به عنوان یکی از مهم ترین منابع تولید فندق در ایران شناخته می شوند، بلکه مقصدی گردشگری جذاب نیز به شمار می روند، افزود: فندق به عنوان یک میراث فرهنگی و طبیعی، از فرهنگی به فرهنگ دیگر منتقل شده است. این باور وجود دارد که فندق می تواند گردشگران را به مقاصد جذب کند.
هوشیارفرد ادامه داد: گردشگری فندق به عنوان شاخه ای نوین در گردشگری، علاوه بر ایجاد فرصت های گردشگری، می تواند بر بازار فندق داخلی نیز تأثیر خوبی داشته باشد. این نوع گردشگری، گردشگران را به باغ های فندق، کارخانه های فرآوری فندق می برد و فرصتی برای آشنایی بیشتر با تاریخ، تنوع و ویژگی های مختلف فندق اشکورات فراهم می آورد.
گردشگری فندق، راهی به سوی توسعه پایدار
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با بیان اینکه گردشگری فندق، یک راهکار مناسب برای رسیدن به توسعه پایدار روستایی است، گفت: گردشگری به عنوان ابزاری برای رشد و پیشرفت اقتصادی روستاها به منظور دستیابی به توسعه پایدار روستایی مدنظر است.
وی افزود: آنچه که به ارتباط میان گردشگری کشاورزی و توسعه پایدار روستایی قوت می بخشد، تعامل این دو مقوله در چارچوب فضاهایی است که انواع تیپ های گردشگری روستایی و کشاورزی را به وجود می آورد. گردشگری باغی فندق باعث می شود تا روستاها از حیث دستیابی به توسعه پایدار، نگاهی عمیق به منابع انسانی و طبیعی خود نمایند و در این راه با توفیق روبرو شوند.
هوشیارفرد اظهار کرد: گیلان به عنوان استان پیشتاز در تولید فندق، با استفاده از پتانسیل های گردشگری فندق می تواند علاوه بر جذب گردشگران، بازارهای داخلی و حتی خارجی خود را توسعه دهد.
وی ادامه داد: در این راستا، گردشگری فندق به عنوان ابزاری برای معرفی و ترویج ارقام محلی فندق و محصولات مرتبط به مصرف کنندگان جهانی شناخته می شود. در گیلان، گردشگری فندق می تواند فرصتی تاثیرگذار برای رونق بازار فروش فندق، بهبود صادرات و معرفی فندق ایرانی باشد.
این عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان خاطرنشان کرد: گردشگری فندق نه تنها به عنوان یک عامل درآمدزایی برای باغداران فندق عمل می کند، بلکه موجب توسعه پایدار کشاورزی و ایجاد مشاغل محلی و نیز احیاء مشاغل سنتی می شود. در نتیجه، گردشگری فندق با تقویت بازار فروش فندق، به ویژه از طریق افزایش آگاهی مصرف کنندگان و ترویج محصولات ارگانیک، به رشد اقتصادی و ارتقاء جایگاه فندق در بازارهای داخلی و خارجی کمک می کند.
ظرفیت ثبت چشم اندازهای فندق در شبکه میراث کشاورزی فائو
هوشیارفرد با اشاره به ظرفیت چشم اندازهای باغ های فندق اشکورات، گفت: ایران می تواند چشم اندازهای باغ های فندق خود را در اشکورات گیلان و الموت قزوین در شبکه سیستم های میراث کشاورزی مهم جهان در فائو ثبت کند و این مناظر و چشم اندازهای فندق مورد توجه گردشگران قرار گیرد.
وی افزود: استان گیلان یک مقصد گردشگری فندق در شمال کشور است، اما تاکنون سیاست ها و برنامه ریزی های گردشگری توجه خاصی به این بخش گردشگری نداشته است. باید فعالیت های سرگرمی مانند گشت وگذار، بازدید از باغ های فندق، کارخانه های فندق خشک کنی و فرآوری و برگزاری رویدادهای فرهنگی فندق به عنوان محصولات این بازار گردشگری فندق برجسته شود.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان ادامه داد: در واقع گردشگری فندق، به عنوان شکل جدیدی از گردشگری در اشکورات گیلان شامل شهرستان های رودسر، املش و سیاهکل، پایداری معیشت جامعه را افزایش می دهد. بدین ترتیب، اشکورات گیلان به عنوان مقصدی برای ترویج گردشگری فندق، که شکلی از گردشگری مبتنی بر جامعه است، معرفی می گردد.
زیرساخت و منابع انسانی؛ چالش های توسعه گردشگری فندق
وی با اشاره به چالش های موجود در مسیر توسعه گردشگری فندق در اشکورات گیلان اظهار کرد: کمبود زیرساخت ها، نیاز به توسعه منابع انسانی، کیفیت نامناسب خدمات و بازاریابی، عدم هماهنگی بین بخش گردشگری برای ترویج گردشگری، نبود یا ناکافی بودن پوشش امنیتی و حفاظتی ناکافی در باغ های فندق، نبود توانمندی محلی کافی در مورد گردشگری فندق و نبود چارچوب سیاست جامع برای گردشگری فندق از چالش های توسعه گردشگری فندق در اشکورات گیلان به شمار می روند.
هوشیارفرد اظهار کرد: اگر بتوان از پتانسیل این منطقه برای ایجاد یک مدل ترکیبی از اقامتگاه های باکیفیت و تجربیات کشاورزی-گردشگری استفاده کرد، نه تنها مشکل بیکاری جوانان منطقه حل می شود، بلکه گیلان شاهد ظهور الگویی نوین از توسعه پایدار خواهد بود که در آن، طبیعت، کشاورزی و گردشگری در خدمت یکدیگر هستند.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با اشاره به ظرفیت های اشکورات گفت: نقطه قوت اشکورات که می تواند موتور محرک اقتصاد منطقه باشد، پیوند ناگسستنی میان گردشگری و کشاورزی است.
وی افزود: اشکورات گیلان، دارای ظرفیت های فراوانی مانند مناظر باغ های فندق برای رونق گردشگری فندق است و این بازار نوین گردشگری می تواند راهبردی برای حفظ میراث ناملموس و ملموس فندق باشد. در واقع، گردشگری فندق پیامدهای اقتصادی مهمی برای اشتغال زایی در منطقه دارد.
هوشیارفرد خاطرنشان کرد: گردشگران با تورهای گردشگری فندق، به قلب طبیعت کوهستانی اشکورات گیلان دسترسی پیدا می کنند. صبح خود را با پیاده روی در باغ های فندق اختصاصی آغاز می کنند و فرصتی است تا عکاسی در میان درختچه های فندق را در بهترین نورِ صبحگاهی تجربه کنند و علاقمندان به گردشگری غذا، فرهنگ بومی اشکورات را از طریق چشیدن طعم فندق حس نمایند؛ امید است این نوع نگاه به مواهب طبیعی اشکورات، دریچه ای را برای برنامه ریزان گردشگری باز کند تا این بخش گردشگری را توسعه دهند.
