بناهای فراموش شده بندرانزلی؛ قصه هایی که هنوز در گوشه های شهر نفس می کشند

به بهانه هفته گردشگری؛

سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل متحد از سال ۱۹۸۰ روز ۲۷ سپتامبر مصادف با پنجم مهر را به عنوان روز جهانی گردشگری نامگذاری کرده است و در کشور ما با توجه به اهمیت موضوع یک هفته با این عنوان با برنامه های متنوع نامگذاری شده و فرصتی است برای نگاهی نو به آثاری که از گذشته بوده و هنوز هم در لابه لای زندگی روزمره ما شاید نه به قدرت و قوت گذشته، اما نفس می کشند.

بندرانزلی امروز در کنار جاذبه های طبیعی و گردشگری خود، گنجینه ای از بناها و روایت های تاریخی را نیز در دل خود جای داده است؛ بناهایی که شاید کمتر دیده شوند، اما هر کدام بخشی از گذشته شهر را روایت می کنند.

موزیک جیگا در بندرانزلی قدیمی تر از بنای حافظیه شیراز

«موزیک جیگا» و «ساختمان شهرداری» تنها دو نمونه از این بناهای تاریخی هستند؛ بناهایی که قصه هایشان همچنان در گوشه های شهر نفس می کشد و هفته گردشگری می تواند فرصتی برای بازخوانی، معرفی و احیای این میراث فراموش شده باشد.

«موزیک جیگا»؛ فضایی که به واسطه کارکردهای حکومتی و عمومی، از اهمیت تاریخی برخوردار بوده و روایت های مختلفی درباره آن در حافظه مردم شهر باقی مانده است. بنایی که بسیار شبیه حافظیه شیراز است اما طبق منابع بنای حافظیه شیراز در سال ۱۳۱۴ احداث شده و موزیک جیگا در سال ۱۳۱۱ بنا شده است.

زهرا جهانی-رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بندرانزلی- در گفت وگو با ایسنا اظهار کرد: بر اساس اطلاعات موجود، بنای موزیک جیگا در سال ۱۳۱۱ ساخته شده است؛ دوره ای که بندرانزلی به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباطات گسترده با روسیه و دیگر نقاط جهان، به ویژه کشورهای اروپایی، شاهد رفت وآمد سفرا، تجار و مسافران بسیاری از کشورهای مختلف بود.

وی افزود: در چنین شرایطی، حضور یک گروه موسیقی در این مکان برای برگزاری مراسم و استقبال از مهمانان، به ویژه در زمان حضور شاه یا مهمانان او، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است؛ اما موزیک جیگا تنها یک فضای مرتبط با برنامه های رسمی و حکومتی نبوده و در خاطرات مردم محلی نیز جایگاه خاصی داشته است.

جهانی گفت: یکی از روایت های قابل توجه درباره این مکان، به نوانخانه ای در شهر انزلی مربوط می شود که فرزندان بی سرپرست در آن نگهداری می شدند. بر اساس این روایت، گروه موسیقی در ساعت مشخصی از روز، با سازهای خود مسیر دارالیتام در خیابان سی متری را طی کرده و در این فضا به اجرای موسیقی می پرداختند و مردم نیز برای تماشای این اجراها گرد هم می آمدند؛ اتفاقی که از یک سو فضایی برای حضور اجتماعی مردم ایجاد می کرد و از سوی دیگر، موجب تسکین آلام کودکان و آگاهی بیشتر شهروندان از وضعیت آنان می شد.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بندرانزلی تصریح کرد: ساختمان شهرداری بندرانزلی؛ بنایی که از آن با عنوان ساختمان تئاتر و سینمای شهرداری نیز یاد شده است، هرچند درباره ارتباط و تفاوت این دو بنا روایت های متفاوتی وجود دارد.

جهانی گفت: یکی از موضوعات مطرح درباره پیشینه مدیریت شهری در ایران، اختلاف نظر تاریخی میان شهرهایی همچون تبریز، رشت، بندرانزلی و تهران درباره این است که کدام شهر نخستین شهرداری را داشته است.

وی افزود: با این حال، در بررسی این موضوع باید میان «بلدیه» و «شهرداری» تفاوت قائل شد. بر اساس توضیحات ارائه شده، ابلاغیه ای از سوی مجلس شورای ملی وجود داشته که شهرها را با توجه به جمعیت و مساحت مشخص، ملزم به داشتن بلدیه می کرد و از آن با عنوان «مصوبه بلدیه» یاد می شود. از این رو، سابقه شکل گیری بلدیه را نمی توان با تاریخ ساخت ساختمان شهرداری یکسان دانست. درباره سال ساخت بنای شهرداری بندرانزلی نیز در منابع مختلف، تاریخ های متفاوتی ذکر شده است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بندرانزلی تصریح کرد: این بنا در نگاه نخست، مانند برخی بناهای شاخص بندرانزلی از جمله هتل گل سنگ، ساختمان داوودزاده، ساختمان دادگستری و ساختمان رمضانوف، تحت تأثیر معماری شرق اروپا و با ساختاری طبقاتی ساخته شده است.

جهانی گفت: با این حال، وقوع یک آتش سوزی مهیب موجب از بین رفتن بخش هایی از بنا شد و پس از آن عملیات بازسازی در ساختمان انجام گرفت؛ بازسازی هایی که به گفته راویان این بنا، در بخش هایی نتوانست ظاهر و ویژگی های تاریخی آن را به طور کامل حفظ کند.

مدیران بندرانزلی را از نگاه یک گردشگر ببینند

جهانی در ادامه با تاکید بر اینکه مدیران بندرانزلی را از نگاه یک گردشگر ببینند، تصریح کرد: در اولین روز از هفته گردشگری؛ تور انزلی گردی به همت اداره میراث فرهنگی بندرانزلی و با همکاری شهرداری، شورای شهر و یکی از دفاتر خدمات گردشگری بندرانزلی؛ با حضور فرماندار و جمعی از مدیران شهرستان برگزار شد.

وی با بیان اینکه این برنامه با هدف آشنایی بیشتر مدیران با ظرفیت های گردشگری، تاریخی و فرهنگی بندرانزلی برگزار شد، افزود: تا مدیرانی که بخش عمده فعالیت خود را در فضای اداری دنبال می کنند، بار دیگر ظرفیت ها و مسائل موجود در سطح شهرستان را از نزدیک ببینند.

جهانی تصریح کرد: هدف از برگزاری این تور، یادآوری ظرفیت های شهرستان به مدیران و ایجاد زمینه برای همراهی و همکاری بیشتر دستگاه های اجرایی با اداره میراث فرهنگی بود تا بتوانیم با کمک یکدیگر بخشی از چالش های موجود در حوزه بناهای تاریخی، زیرساخت های گردشگری و سایر مسائل مرتبط با این حوزه را برطرف کنیم.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بندرانزلی با بیان اینکه این برنامه با رویکردی متفاوت از تورهای معمول گردشگری برگزار شد، گفت: در بسیاری از تورها، مخاطبان گردشگران، کنشگران حوزه گردشگری یا علاقه مندان هستند، اما این بار تلاش کردیم مدیران را به این مسیر بیاوریم تا شهر را از زاویه دید یک مسافر و یک شهروند ببینند.

جهانی ادامه داد: وقتی یک مدیر از فضای اداری خارج می شود و در سطح شهر حضور پیدا می کند، می تواند بسیاری از ظرفیت ها، کمبودها و نواقص را از نزدیک مشاهده کند و همین نگاه می تواند در تصمیم گیری ها و اقدامات آینده مؤثر باشد.

وی تأکید کرد: اصل این برنامه، حضور مدیران نبود، بلکه هدف اصلی این بود که ظرفیت های بندرانزلی و در کنار آن، مشکلات و نواقص موجود دوباره دیده شود و مدیران با نگاه یک گردشگر، شهر را تجربه کنند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بندرانزلی خاطرنشان کرد: این برنامه می تواند الگویی برای توجه بیشتر مدیران به ظرفیت های گردشگری و میراث فرهنگی شهرستان باشد؛ چراکه شناخت دقیق ظرفیت ها و مسائل موجود، نخستین گام برای برنامه ریزی و کمک به رفع چالش های این حوزه است.

به گزارش انجمن خرد آورده شده از ایسنا؛ ساختمان شهرداری در حال حاضر به عنوان ساختمان شورای شهر بندرانزلی در حال بهره برداری است و ساختمان موزیک جیکا نیز در محوطه تاریخی بنای شهرداری بندرانزلی قرار دارد.