گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: حجم صادرات نفت خام روسیه در هفته گذشته کاهش یافت. این افت درست در شرایطی رقم خورده است که وضع تحریمهای جدید از سوی آمریکا و ازسرگیری تدریجی انتقال نفت از سواحل غربی عربستان، رقابت را برای مسکو در بازارهای کلیدی تشدید کرده است.
بر اساس دادههای رهگیری نفتکشها، میانگین چهار هفتهای صادرات دریایی نفت خام روسیه تا ۲۰ سپتامبر (۲۹ شهریور) به ۳ میلیون و ۵۳۰ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرد. افت هفتگی صادرات اما شدیدتر بود که دلیل عمده آن به توقف بارگیری محمولهها در بندر نووروسیسک در دریای سیاه برمیگردد.
به نوشته بلومبرگ، روسیه در پی جهش قیمتهای جهانی نفت توانسته بود بالاترین درآمد صادراتی خود را در بیش از سه ماه گذشته ثبت کند. این افزایش قیمت در پی حملاتی رخ داد که جریان انتقال نفت از طریق خط لوله سراسری عربستان را متوقف کرده بود.
با این حال، ریاض اکنون با دور زدن ایستگاه پمپاژ آسیبدیده، در حال راهاندازی مجدد خط لوله شرق به غرب است. این تحول با ایجاد فشار نزولی بر قیمتهای جهانی، بهای شاخصهای نفتی روسیه را نیز کاهش داده است.
همزمان دونالد ترامپ قانونی را امضا کرده است که بر اساس آن میتواند بر واردات از پنج کشور اصلی خریدار انرژی روسیه تا سقف ۱۰۰ درصد تعرفه وضع کند. این تصمیم موجب نگرانی خریداران هندی شده که ممکن است واردات نفت خام خود از مسکو را کاهش دهند.
راهاندازی مجدد خط لوله شرق به غرب عربستان، گزینههای جایگزین بیشتری را پیش روی پالایشگاههای هند قرار میدهد تا به جای نفت روسیه از آن استفاده کنند. هرچند شواهدی از شتاب ترامپ برای اعمال این تعرفهها وجود ندارد، اما پالایشگاههای هند که در ماههای اخیر بزرگترین مشتری نفت دریایی روسیه بودهاند، ممکن است خرید خود را محدود کنند.
احتمال دارد دهلی نو در کوتاهمدت سهم نفت روسیه را از بیش از نیمی از کل واردات خود به ۲۰ تا ۳۰ درصد برساند. چنین تصمیمی میتواند بیش از یک میلیون بشکه در روز از خریدهای هند بکاهد و مسکو را ناگزیر از یافتن خریداران دیگر کند.
در همین حال حملات به پالایشگاههای روسیه تقریباً هر شب ادامه دارد و طی یک هفته گذشته، تأسیساتی با ظرفیت پالایش نزدیک به یک میلیون بشکه در روز به طور کامل یا جزئی متوقف شدهاند. در روزهای اخیر گزارشهایی از آسیب به تأسیسات نفتی در سیزران، یاروسلاول، مسکو، اوفا و کویبیشف منتشر شد.
این حملات در شرایطی رخ میدهد که ترامپ آسیب به پالایشگاههای گازوئیل روسیه را عامل گرانی سوخت دانسته و به جای جنگ خاورمیانه، حملات اوکراین را مسبب اصلی افزایش قیمتها معرفی کرده است.
روسیه برای جبران این وضعیت احتمالاً بخشی از نفت خامی را که در داخل قابل پالایش نیست به مسیرهای صادراتی هدایت میکند. در همین حال، حجم صادرات دریایی نفت این کشور از ابتدای سال جاری تاکنون، به طور میانگین حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز بیشتر از متوسط سالانه در تمام سالهای پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ بوده است.
آمارهای بنادر نشان میدهد در هفته منتهی به ۲۰ سپتامبر، ۳۲ نفتکش در مجموع ۲۴ میلیون و ۹۹۰ هزار بشکه نفت خام روسیه را بارگیری کردند که این رقم کمتر از ۲۷ میلیون و ۲۴۰ هزار بشکه بارگیریشده توسط ۳۸ فروند نفتکش در هفته پیش از آن است. در طول این هفته هیچ محمولهای از نفت روسیه در بندر نووروسیسک بارگیری نشد، اما دو محموله نفت خام قزاقستان از این بندر صادر شد.
مسکو در ماه جاری تمام محمولههای نفت قزاقستان را به دریای سیاه هدایت کرده است تا فضای بیشتری برای صادرات نفت خود از بندر اوستلوگا در دریای بالتیک که امنتر تلقی میشود فراهم کند.
نوسان هفتگی در بارگیری محمولهها معمولاً تحت تأثیر عواملی نظیر شرایط جوی، تعمیرات دورهای، تحریمها، اقدامات نظامی و زمانبندی حرکت کشتیها رخ میدهد. همگام با کاهش بارگیری، حجم نفت روسیه روی آب نیز روندی نزولی داشت. طبق محاسبات، در ابتدای هفته حدود ۱۰۵ میلیون بشکه نفت روسیه روی دریا در حال تردد بود.
البته رقم واقعی احتمالاً کمتر از این برآورد است زیرا حدود ۳ میلیون بشکه نفت بارگیریشده از حوزه قطب شمال در شرق سنگاپور به نفتکشهای ناشناس منتقل شد و این محمولهها احتمالاً به مقصد نهایی تحویل داده شدهاند.
از بعد مالی، میانگین چهار هفتهای ارزش ناخالص صادرات روسیه در دوره منتهی به ۲۰ سپتامبر به ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار در هفته رسید که رشد ۱۹۰ میلیون دلاری نسبت به دوره قبل داشت و بالاترین سطح از اواسط ژوئن محسوب میشود. افزایش قیمت نفت خام روسیه اثر منفی کاهش تناژ صادراتی را خنثی کرد و رشد درآمدها را رقم زد.
در بعد هفتگی نیز ارزش صادرات به دلیل همراستایی قیمت نفت روسیه با شاخصهای جهانی با رشدی ۱۳۰ میلیون دلاری به ۲ میلیارد و ۵۷۰ میلیون دلار رسید که بالاترین رقم از اوایل ماه مه بود.
چین و هند با اختلافی زیاد همچنان مشتریان اصلی نفت خام روسیه به شمار میروند. البته تعیین مقصد نهایی برخی محمولهها تا زمان رسیدن به بخش عمده مسیر دشوار است و بسیاری از کشتیها مقاصد موقتی مانند کانال سوئز یا پورتسودان را ثبت میکنند که در رده مقاصد نامشخص آسیایی قرار میگیرند.
صادرات به مشتریان آسیایی روسیه در دوره چهار هفتهای منتهی به ۲۰ سپتامبر روی عدد روزانه ۳ میلیون و ۳۸۰ هزار بشکه تقریباً ثابت ماند. ارسال نفت به ترکیه که تا همین اواخر بزرگترین خریدار نفت مسکو در غرب کانال سوئز بود، در سطح روزانه ۸۰ هزار بشکه ثابت ماند. در همین حال صادرات به مصر به عنوان خریدار جدید روسیه در شرق مدیترانه روی رقم روزانه ۸۰ هزار بشکه تثبیت شد که نسبت به رقم ۳۰ هزار بشکه در دوره منتهی به ۶ سپتامبر (۱۵ شهریور) افزایش قابلتوجهی نشان میدهد.
در نقطه مقابل، صادرات نفت روسیه به سوریه از ماه اوت به صفر رسیده است زیرا دمشق در جریان گفتگو با آمریکا برای لغو تحریمهای باقیمانده، پذیرفت واردات نفت از روسیه را به شدت کاهش دهد.
