پیوستگی فرونشست‌ دشت‌ها سیمای جدید اطلس مخاطرات/فرونشست در ۸ سال ۱۰برابر شد

نقشه مخاطرات طبیعی ایران به‌روز شد

به گزارش انجمن خرد آورده شده از ایسنا، ایران به دلیل موقعیت زمین‌شناختی، اقلیمی و جغرافیایی خود، با طیف گسترده‌ای از مخاطرات طبیعی مواجه است؛ مخاطراتی که در سال‌های اخیر نه‌تنها از نظر شدت و گستره، بلکه از نظر تاثیرگذاری بر زندگی، زیرساخت‌ها و منابع طبیعی کشور نیز اهمیت بیشتری یافته‌اند. از زمینلرزه و فعالیت گسل‌ها گرفته تا فرونشست زمین، سیلاب، گردوغبار و مخاطرات مرتبط با پدیده‌های کارستی، شناخت دقیق پهنه‌های در معرض خطر و به‌روزرسانی مستمر داده‌های مربوط به آنها، یکی از الزامات مدیریت مخاطرات در کشور است.

در همین راستا، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با تدوین نسخه جدید اطلس‌های مخاطرات، داده‌ها و اطلاعات مربوط به پنج محور «زمینلرزه و گسل‌های لرزه‌زا»، «فرونشست»، «گردوغبار»، «سیل» و «کارست» را در قالب اطلس‌های استانی گردآوری و به‌روزرسانی کرده است. این اطلس‌ها علاوه بر ارائه نقشه‌های تخصصی، مجموعه‌ای از اطلاعات پشتیبان را نیز در اختیار متخصصان، تصمیم‌گیران و عموم مردم قرار می‌دهند و قرار است تصویری دقیق‌تر از وضعیت مخاطرات در مناطق مختلف کشور ارائه کنند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بر اساس داده‌های ارائه‌شده از سوی معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی، گستره فرونشست در کشور در سال‌های اخیر افزایش یافته و بسیاری از پهنه‌های فرونشستی که پیش‌تر به صورت لکه‌های جدا از هم دیده می‌شدند، به یکدیگر پیوسته‌اند. در کنار آن، بررسی داده‌های سیلاب‌های سال ۱۳۹۸ نیز نشان داده است که در برخی دشت‌ها، با وجود وقوع سیلاب‌های شدید، تغذیه آبخوان‌ها به میزان مورد انتظار رخ نداده است؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در مدیریت آبخیزداری، آبخوان‌داری و پخش سیلاب را برجسته می‌کند.

اطلس جدید مخاطرات ایران زیر ذره‌بین ۵ تهدید طبیعی

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به تدوین و انتشار اطلس‌های مخاطرات، گفت: از آنجا که مخاطرات، پدیده‌هایی پویا و دینامیک هستند، اطلس‌های این حوزه باید به صورت دوره‌ای به‌روزرسانی شوند و معمولاً دوره زمانی سه تا پنج سال برای به‌روزرسانی آنها در نظر گرفته می‌شود.

دکتر رضا شهبازی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: در این بازه زمانی، ممکن است رخدادهای جدیدی اتفاق بیفتد یا اطلاعات و دانش ما نسبت به یک پدیده افزایش پیدا کند و بر مبنای این دو مؤلفه، یعنی رخدادهای جدید و اطلاعات و دانش جدید، می‌توان اطلس پدیده‌های پویا و دینامیک را به صورت دوره‌ای به‌ روزرسانی کرد.

وی با بیان اینکه به همین دلیل، اطلس‌های جدید مخاطرات با نسخه قبلی تفاوت بنیادی ندارند، بلکه در ادامه آنها تهیه شده‌اند و به نوعی نسخه‌های به‌روزرسانی‌شده اطلس‌های قبلی محسوب می‌شوند، ادامه داد: یکی از ویژگی‌های نسخه جدید اطلس‌های مخاطرات، این است که در برش‌های استانی تهیه شده‌اند که این موضوع کاربرد آنها را برای افرادی که به دنبال اطلاعات در یک محدوده جغرافیایی مشخص هستند، افزایش می‌دهد. تهیه اطلس‌ها در برش‌های استانی این امکان را فراهم می‌کند که اطلاعات بیشتری درباره هر منطقه جغرافیایی مشخص ارائه شود و کاربران بتوانند داده‌های مرتبط با استان مورد نظر خود را با جزئیات بیشتری مشاهده و استفاده کنند.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، نقشه‌ها و اطلاعات پشتیبان را از دیگر ویژگی‌های نسخه جدید اطلس‌ها عنوان کرد و یادآور شد: برای هر موضوع، مجموعه‌ای از اطلاعات پشتیبان در کنار نقشه‌ها ارائه شده است که می‌تواند به درک بهتر اطلاعات کمک کند. تلاش ما این بوده است که ضمن انجام یک کار علمی و تخصصی، اطلاعات به گونه‌ای نمایش داده شود که برای همه گروه‌های جامعه قابل استفاده باشد؛ بنابراین در کنار نقشه‌ها و اطلاعات تخصصی، اطلاعات پشتیبان را به شکلی ارائه کرده‌ایم که هم برای مخاطب متخصص و هم برای یک شهروند، سیاستگذار، تصمیم‌گیر، دانش‌آموز یا دانشجو قابل استفاده و جذاب باشد.

شهبازی با بیان اینکه پس از انتشار این اطلس‌ها، بازخورد مخاطبان برای تهیه نسخه‌های بعدی مورد توجه قرار خواهد گرفت، اضافه کرد: تلاش ما این بوده است که به این هدف نزدیک شویم و پس از انتشار اطلس‌ها منتظر دریافت بازخوردها هستیم تا در نسخه‌های بعدی ببینیم چگونه می‌توانیم این هدف را بهتر محقق کنیم. بخش مهمی از مسائل ما در حوزه مخاطرات به ترویج درست دانش علوم زمین بازمی‌گردد و در این زمینه در کشور یک خلأ وجود دارد؛ به این معنا که افراد اطلاعات مناسبی نسبت به محیط پیرامون خود ندارند و این مسئله تقریباً همه جامعه را دربرمی‌گیرد.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به اهمیت ارتقای دانش عمومی درباره مخاطرات، گفت: این موضوع به‌ویژه در حوزه مخاطرات با زندگی روزمره مردم ارتباط مستقیم دارد؛ اینکه در کجا باید ساخت‌وساز انجام شود، در کجا نباید ساخت‌وساز کرد و تراکم جمعیتی و زیرساخت‌های ما چگونه باید باشد، همگی از موضوعاتی هستند که آگاهی عمومی نسبت به آنها اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: مسائل مرتبط با آب که در حال حاضر کشور ما را تحت تأثیر قرار داده، آلودگی هوا، گرد و غبار، فرونشست و همچنین بیش‌بود آب ناشی از تغییرات اقلیمی که گاهی با سیلاب‌های شدید همراه می‌شود، از جمله موضوعاتی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.

شهبازی ادامه داد: در دوره‌های خشک، ممکن است به صورت ناگهانی با سیلاب‌های شدید مواجه شویم و تغییر الگوهای بارندگی نیز حتماً بر زمین تأثیر می‌گذارد. به هر حال، چرخه آب بخشی از مسیر خود را از زمین و از کانال‌های مرتبط با زمین‌شناسی طی می‌کند و شناخت این فرآیندها می‌تواند به ما کمک کند تا در سطح زمین و زیرزمین، از منابع بهتر استفاده کنیم و خود را با شرایط جدید سازگارتر کنیم.

وی بر ضرورت ترویج دانش علوم زمین تأکید کرد و گفت: باید تلاش کنیم دانش عمومی جامعه را درباره این موضوعات ارتقاء دهیم و آگاهی مردم نسبت به محیط پیرامون و مخاطرات مرتبط با آن افزایش پیدا کند.

پنج محور اصلی در نسخه جدید اطلس مخاطرات؛ از گسل‌های لرزه‌زا و فرونشست تا سیل و کارست

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به محورهای موضوعی نسخه جدید اطلس مخاطرات، گفت: در این نسخه پنج موضوع زمین‌لرزه و گسل‌های لرزه‌زا، فرونشست، گرد و غبار، سیل و کارست مورد توجه قرار گرفته است. یکی از موضوعات اصلی که در اطلس جدید مخاطرات شناسایی و منتشر شده، «زمینلرزه و گسل‌های لرزه‌زا» است و در حوزه زمین‌ساخت نیز گسل‌های جدید شناسایی‌شده و اطلاعات مربوط به سازوکار فعالیت گسل‌ها به‌روزرسانی شده است.

وی با اشاره به موضوع فرونشست در نسخه جدید اطلس، افزود: در این بخش، مقایسه‌ای میان دوره‌های زمانی مختلف ارائه شده و لایه‌های مربوط به سال‌های ۱۳۹۵، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ در اطلس وارد شده است. سال ۱۴۰۳ نیز در ادامه این مجموعه زمانی قرار خواهد گرفت و در حال حاضر منتظر انتشار اطلاعات مربوط به آن هستیم.

شهبازی ادامه داد: با اضافه شدن داده‌های سال‌های جدید، این سری زمانی می‌تواند در نسخه‌های بعدی نیز توسعه پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که اگر سه سال دیگر داده جدیدی داشته باشیم، آن نیز به این مجموعه اضافه می‌شود و مخاطبان می‌توانند تغییرات و روند فرونشست را در دوره‌های زمانی مختلف با یکدیگر مقایسه کنند.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به محور گرد و غبار در اطلس جدید، گفت: در این بخش علاوه بر شناسایی کانون‌های تولید گرد و غبار، به ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی این کانون‌ها نیز پرداخته شده است. در این بخش هم موضوع سیلاب در آبراهه‌ها و رودخانه‌ها و هم پهنه‌هایی که قابلیت آبگرفتگی و زیر آب رفتن دارند، در کشور مشخص شده‌اند.

شهبازی افزود: اطلاعات مربوط به سیلاب در این بخش، برآیندی از یکپارچه‌سازی رخدادهای مختلف سیلابی در حدود ۲۰ سال گذشته است و در کنار آن، اعداد و ارقام، محاسبات و دوره‌های بازگشت نیز مورد توجه قرار گرفته است. در تمام این موضوعات تلاش شده است اطلاعات به گونه‌ای ارائه شود که متخصصان، مهندسان و دانشجویان نیز بتوانند از آن استفاده کنند و امیدواریم دامنه مخاطبان این اطلس گسترده باشد.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به توجه به پدیده کارست‌شدگی در نسخه جدید اطلس مخاطرات، گفت: موضوع کارست و منابع آب کارستی برای ما اهمیت دارد؛ چرا که این منابع از یک سو به‌عنوان منابع آب مطرح هستند و از سوی دیگر، کارست‌شدگی می‌تواند با ایجاد حفره‌ها و فروچاله‌ها همراه باشد و از جنبه مخاطرات زمین نیز اهمیت پیدا می‌کند. در اطلس جدید، موضوع کارست هم از جنبه مدیریت منابع آب کارستی و هم از جنبه مخاطرات ناشی از کارست‌شدگی مورد توجه قرار گرفته است.

شهبازی در جمع‌بندی محورهای نسخه جدید اطلس مخاطرات گفت: تمرکز این نسخه بر پنج موضوع زمین‌لرزه و زمین‌ساخت، فرونشست، گرد و غبار، سیل و کارست است و این پنج موضوع در نسخه‌ای که امسال منتشر می‌شود، وارد شده‌اند.

فرونشست‌ها در کشور در حال گسترش و پیوسته‌شدن هستند

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به تعیین بازه زمانی سه تا پنج ساله برای به‌روزرسانی اطلس‌های مخاطرات، گفت: تجربه و خرد جمعی کارشناسان سازمان زمین‌شناسی نشان داده است که برای انباشت اطلاعات جدید و قابل مقایسه با داده‌های سال‌های گذشته، معمولاً به یک بازه زمانی سه تا پنج ساله نیاز داریم.

وی با بیان اینکه معمولا در طول یک سال اتفاق بسیار خاصی که بتواند اطلاعات یک اطلس مخاطرات را به شکل قابل توجهی تغییر دهد، رخ نمی‌دهد و به همین دلیل بازه سه تا پنج ساله برای به‌روزرسانی اطلس‌ها در نظر گرفته شده است، افزود: این بازه زمانی حاصل تجربه و خرد جمعی کارشناسان سازمان زمین‌شناسی است و بر اساس آن، برخی موضوعات ممکن است به سه سال و برخی دیگر به پنج سال زمان نیاز داشته باشند تا اطلاعات جدیدی انباشته شود؛ اطلاعاتی که هم امکان مقایسه با سال‌های قبل را داشته باشد و هم بتواند در قالب اطلس‌های ملی یا استانی، داده‌های جدیدی به نسخه‌های قبلی اضافه کند.

شهبازی درباره وضعیت انتشار اطلس‌های جدید مخاطرات در سطح استان‌ها گفت: اطلس‌های مربوط به موضوعات مختلف در استان‌ها آماده شده و در آستانه انتشار عمومی قرار دارند و کارهای مربوط به تهیه آنها انجام شده است.

افزوده‌شدن داده‌های جدید درباره گسل‌ها

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به داده‌های جدید مربوط به گسل‌ها در نسخه جدید اطلس، گفت: همزمان با تهیه اطلس، اطلس لرزه‌ساخت در مقیاس یک‌پنجاه‌هزارم و آشکارسازی گسل‌های شهری نیز انجام می‌شود که این بخش در مقیاس بسیار بزرگ‌تر، یعنی یک‌بیست‌وپنج‌هزارم و بزرگ‌تر، متمرکز است.

وی افزود: مجموعه داده‌هایی که در این دو پروژه به دست آمده، به اطلاعات مربوط به گسل‌ها اضافه شده است. همچنین اطلاعات مربوط به سازوکار کانونی گسل‌ها و رفتار آنها نیز به‌روزرسانی شده است؛ چرا که با وقوع هر رخداد زمین‌لرزه، اطلاعات بیشتری درباره سازوکار و رفتار آن گسل به دست می‌آید.

شهبازی ادامه داد: بخشی از اطلاعات پشتیبان اطلس نیز به پراکنش ایستگاه‌هایی مانند شتاب‌سنج‌ها، شبکه‌های GPS و شبکه لرزه‌نگاری مربوط می‌شود. در این بخش بررسی می‌شود که این ایستگاه‌ها و شبکه‌ها در ارتباط با گسل‌های شناسایی‌شده چه پراکنشی دارند. همچنین تحلیل‌های آماری از رفتار گسل‌ها و انتظار از دوره‌های بازگشت رخدادها انجام شده و بررسی می‌شود که درباره رفتار گسل‌های یک استان چه انتظاری می‌توان داشت و آیا از رخدادهای ثبت‌شده می‌توان الگوهای تکرارشونده‌ای را استخراج کرد یا خیر.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور افزود: موقعیت مراکز جمعیتی نسبت به پهنه‌های گسلی مشخص‌شده نیز از دیگر داده‌های مورد توجه در این مجموعه است.

شهبازی با اشاره به داده‌های مربوط به فرونشست در اطلس جدید، گفت: در این اطلس، وسعت و نرخ فرونشست در سه بازه زمانی به صورت مقایسه‌ای ارائه شده است.

وی افزود: بر اساس داده‌های جدید، نرخ و گستره فرونشست نسبت به دوره‌های گذشته تفاوت قابل توجهی پیدا کرده است. در اواسط دهه ۱۳۹۰ حدود ۱۰ هزار کیلومتر مربع از دشت‌های کشور درگیر فرونشست شناسایی شده بود، در حالی که این رقم در ادامه به حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع رسیده است که نشان می‌دهد سطح درگیر فرونشست به میزان زیادی گسترش یافته است.

شهبازی ادامه داد: در بسیاری از مناطق، نرخ فرونشست همچنان در همان روندهای گذشته، از جمله روندهایی که در دهه ۱۳۸۰ مشاهده می‌شد، ادامه دارد.

وی استان‌های اصفهان، کرمان، تهران، البرز و قزوین را از استان‌های کلیدی در زمینه فرونشست عنوان کرد و گفت: استان اصفهان و شهر اصفهان، استان کرمان و شهر کرمان و همچنین تهران و دشت جنوب‌غرب تهران از جمله مناطق مهم در این زمینه هستند. منظور از تهران در این مجموعه، یک پهنه مرتبط شامل استان‌های تهران، البرز و قزوین است که الگوی فرونشست در آنها تا حدود زیادی به یکدیگر مرتبط است و در این استان‌ها گسترش فرونشست را شاهد هستیم.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور همچنین استان خراسان رضوی، شهر مشهد و شمال این شهر را از دیگر مناطق مهم در زمینه گسترش فرونشست دانست و ادامه داد: در این مناطق نیز گسترش فرونشست زمین به سمت داخل شهر مشاهده می‌شود.

شهبازی با اشاره به تداوم این روند در سال‌های گذشته، اظهار کرد: اگر در دهه ۱۳۸۰ نیز می‌خواستیم درباره مناطق درگیر فرونشست صحبت کنیم، همین استان‌ها در میان مناطق مهم قرار داشتند و اکنون نیز همین مناطق هستند که فرونشست در آنها در حال گسترش است.

وی با اشاره به یافته‌های مربوط به سال ۱۴۰۳، گفت: بر اساس اطلاعاتی که همکاران من اخیرا در اختیارم قرار داده‌اند و نقشه فرونشست آن نیز به صورت جداگانه منتشر خواهد شد، بسیاری از دشت‌های کشور به یکدیگر پیوستگی پیدا کرده‌اند. در گذشته، پدیده فرونشست در بسیاری از مناطق به صورت لکه‌های جدا از هم مشاهده می‌شد، اما اکنون فضاهای بین این پهنه‌ها نیز تا حد زیادی پر شده و با پهنه‌های پیوسته و یکپارچه فرونشست مواجه هستیم.

معاون زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور افزود: بر اساس مقایسه انجام‌شده، در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۵، گستره فرونشست در کشور حدود ۱۰ برابر شده است و در مقایسه سال ۱۴۰۳ با سال ۱۴۰۰ نیز الگویی که مشاهده می‌کنیم، پیوستگی بیشتر پهنه‌های فرونشستی در کشور است. به هم پیوستن دشت‌های درگیر فرونشست با افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی ارتباط دارد.

سیلاب ۹۸ نشان داد برخی دشت‌ها قابلیت تغذیه آبخوان‌ها را ندارند

معاون امور زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به بررسی وضعیت دشت‌ها در سال ۱۳۹۸ و هم‌زمانی آن با سیلاب‌های گسترده کشور، گفت: بررسی‌ها نشان داد برخی از دشت‌هایی که در جریان سیلاب‌های شدید سال ۱۳۹۸ قرار داشتند، واکنش قابل‌توجهی از نظر تغذیه آبخوان‌ها نشان ندادند که این موضوع ضرورت مدیریت بهتر فعالیت‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری و پخش سیلاب را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به اهمیت بررسی داده‌های سال ۱۳۹۸ در اطلس‌های جدید، اظهار کرد: سال ۱۳۹۸ برای ما از این جهت اهمیت داشت که همکاران من محاسبات مربوط به آن را انجام دادند؛ چراکه در اسفند ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸ تقریباً بخش‌های زیادی از کشور به نوعی درگیر سیلاب بودند. اگرچه وقوع سیلاب‌های سال ۱۳۹۸ رخدادی ناخوشایند بود، اما از منظر منابع آب، این شرایط قابلیت بالایی برای تزریق منابع آب سطحی به آب‌های زیرزمینی ایجاد می‌کرد. با این حال، بررسی‌ها نشان داد برخی از دشت‌های کشور در آن سال واکنش قابل‌توجهی به این سیلاب‌ها نداشتند.

شهبازی ادامه داد: به عنوان نمونه، دشت گرگان و علی‌آباد کتول و محدوده‌هایی از گرگان شمالی تا منطقه آق‌قلا در سال ۱۳۹۸ زیر آب رفتند، اما با وجود شدت بالای سیلاب، این مناطق واکنش قابل‌توجهی از نظر تغذیه آبخوان‌ها نشان ندادند. در استان لرستان نیز برخی بخش‌ها شرایط مشابهی داشتند و حتی در خوزستان نیز با وجود خسارات گسترده سیلاب، این حجم از منابع آب نتوانست به میزان مورد انتظار موجب تغذیه آبخوان‌ها شود.

وی علت این وضعیت را به «فشردگی لایه خاک» مرتبط دانست و گفت: این موضوع نشان می‌دهد که فعالیت‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری و پخش سیلاب در کشور باید بسیار بهتر مدیریت شود.

معاون امور زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به شرایط استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان و هرمزگان، اظهار کرد: در این استان‌ها حجم زیادی از بارش‌ها در مدت زمان بسیار کوتاه و به صورت سیلاب‌های شدید رخ می‌دهد و حجم زیادی از آب بارندگی در مدت کوتاهی ایجاد می‌شود، اما این آب بسیار سریع به سمت دریا تخلیه می‌شود. در حالی که می‌توان بخشی از این سیلاب‌ها را از طریق فعالیت‌های آبخوان‌داری و پخش سیلاب به سمت آبخوان‌ها هدایت کرد تا علاوه بر تغذیه آبخوان‌ها، تالاب‌های سطحی نیز تغذیه و احیاء شوند.

شهبازی با تاکید بر اهمیت تالاب‌ها در مدیریت منابع آب، گفت: از نظر ما تالاب‌ها خود یکی از ذخیره‌گاه‌های مهم منابع آب هستند. زمانی که یک تالاب را احیاء می‌کنیم، در واقع یک اکوسیستم را احیاء و یک کانون تولید گرد و غبار را مدیریت می‌کنیم و در کنار آن، یک ذخیره‌گاه آب نیز ایجاد می‌شود. تالاب‌های احیاشده هم می‌توانند به آبخوان‌های پیرامون خود آب و تغذیه برسانند و هم خود تالاب به عنوان یک ذخیره یا مخزن طبیعی آب عمل می‌کند.

وی ادامه داد: بنابراین در بسیاری از مناطق، اگر ظرفیت تالاب‌های خشک‌شده را در نظر بگیریم، این ظرفیت می‌تواند در مدیریت منابع آب اهمیت زیادی داشته باشد و حتی در برخی موارد باید در کنار سایر سازه‌های مدیریت آب مورد توجه قرار گیرد.

شهبازی با اشاره به ارتباط میان اطلس‌های مختلف مخاطرات و پدیده‌های محیطی، اظهار کرد: نکته جالب این است که در استان‌هایی که به آنها اشاره شد، بسیاری از پهنه‌هایی که در سطح آنها کانون‌های تولید گرد و غبار قرار دارند و تحت تأثیر فرونشست هستند، همان پهنه‌هایی هستند که در معرض سیلاب نیز قرار دارند. تطبیق این اطلس‌ها با یکدیگر اطلاعات بسیار خوبی برای مدیریت این پهنه‌ها و عرصه‌ها ایجاد می‌کند و می‌تواند اولویت‌های مدیریت در کشور را به خوبی نشان دهد.

فرونشست در پیرامون دریاچه ارومیه به حدود ۹ هزار کیلومتر مربع رسیده است

معاون امور زمین‌شناسی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به وضعیت فرونشست در پیرامون دریاچه ارومیه، گفت: در حال حاضر فرونشست در پیرامون دریاچه ارومیه گسترده شده است؛ مساحت خود دریاچه ارومیه تقریباً ۵ هزار کیلومتر مربع است، اما دشت‌های موجود در حوزه‌های مشرف به دریاچه که با فرونشست مواجه هستند، به‌ویژه در پیرامون خود دریاچه، حدود ۸۵۰۰ تا ۹ هزار کیلومتر مربع وسعت دارند. این رقم تقریبا دو برابر سطح دریاچه ارومیه است و در حوزه‌های آبریز منتهی به دریاچه ارومیه، دشت‌هایی داریم که درگیر پدیده فرونشست شده‌اند.

شهبازی با اشاره به گسترش این پدیده در شمال کشور، اظهار کرد: استان گلستان نیز حتما یکی از استان‌های بحرانی و ویژه کشور از نظر فرونشست است و شرایط نامطلوبی را از این نظر تجربه می‌کند. در گذشته به طور سنتی چند محدوده را به عنوان مناطق درگیر فرونشست می‌شناختیم؛ از جمله اصفهان، تهران، کرج، قزوین، خراسان رضوی و شهرهای نیشابور و مشهد، همچنین استان فارس به‌ویژه دشت‌های مرودشت، فسا و جهرم، استان یزد، استان کرمان و بخش‌هایی از شمال خوزستان. در برخی مناطق مانند شمال خوزستان، پدیده فرونشست به شکل قابل‌توجهی تشدید شده و در مناطقی مانند استان گلستان نیز شرایط نامطلوبی از نظر فرونشست مشاهده می‌شود.

وی با اشاره به وضعیت مازندران گفت: تقریبا مطمئن هستیم که در شرق مازندران نیز پدیده فرونشست وجود دارد.

شهبازی درباره تفاوت شرایط شرق و غرب مازندران، توضیح داد: در غرب مازندران، دشت‌ها کوچک‌تر هستند و فاصله کوه و دریا بسیار کم است؛ به همین دلیل در این مناطق فرونشست را به شکل مشاهده‌شده در دشت‌های وسیع‌تر نمی‌بینیم. همچنین در مناطقی که اراضی کشاورزی گسترده نیستند، مانند رامسر و چالوس، شرایط متفاوت است. هرچه به سمت گیلان حرکت می‌کنیم، هنوز تقریباً تنها استانی که در آن شرایط مشابه فرونشست گسترده را مشاهده نمی‌کنیم، استان گیلان است.

شهبازی با اشاره به روند تغییرات پهنه‌های فرونشستی در کشور گفت: به نظر می‌رسد از سال ۱۴۰۰ به این سمت، روند توسعه دشت‌های فرونشستی در کشور تقریباً پایدار مانده است.