انجمن خرد: بررسی روند قیمت نفت خام در سال 2025[1]
نمای کلی روند:
بررسی میانگینهای ماهانه قیمت نفت در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد هر سه شاخص اصلی بازار جهانی—سبد نفت اوپک، نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) و نفت برنت دریای شمال—در مجموع با روندی نزولی مواجه بودهاند. این کاهش تدریجی از ابتدای سال تا پایان آن، بازتابی از برتری عرضه نسبت به تقاضا در بازار جهانی و تعدیل انتظارات قیمتی در پی تداوم سیاستهای انقباضی پولی و رشد ملایم اقتصاد جهانی است.[2]مقایسه شاخصها:
در طول سال، نفت برنت عمدتاً در سطوحی بالاتر از WTI و سبد اوپک معامله شده که بیانگر نقش آن بهعنوان شاخص مرجع بینالمللی است. فاصله قیمتی میان برنت و WTI در نیمه دوم سال کاهش یافته که میتواند نشاندهنده همگرایی شرایط عرضه در بازارهای آمریکا و اروپا و نیز کاهش فشارهای ژئوپلیتیکی بر مسیرهای عرضه باشد. سبد نفت اوپک نیز غالباً بین این دو شاخص نوسان کرده و جایگاه قیمتی میانی خود را حفظ نموده است.نقش اوپکپلاس و عرضه جهانی:
نوسانات مشاهدهشده در سال ۲۰۲۵ تا حد زیادی تحت تأثیر سیاستهای تولیدی اوپکپلاس قرار داشته است. بازگشت تدریجی بخشی از کاهشهای داوطلبانه عرضه و همزمان افزایش تولید در برخی کشورهای غیراوپکی، موجب تقویت مازاد عرضه و اعمال فشار نزولی بر قیمتها شده است. این شرایط بهویژه در نیمه دوم سال، مانع از شکلگیری یک روند صعودی پایدار در بازار نفت شد.جمعبندی و پیامدها:
در مجموع، دادههای سال ۲۰۲۵ نشان میدهد بازار نفت در فاز «تثبیت نزولی» قرار داشته و قیمتها بیش از آنکه تابع شوکهای مقطعی باشند، از متغیرهای بنیادین عرضه و تقاضا اثر پذیرفتهاند. تداوم این وضعیت میتواند برای کشورهای صادرکننده نفت، از جمله اعضای اوپک، به معنای فشار بیشتر بر درآمدهای ارزی و ضرورت انضباط بودجهای باشد، در حالی که برای کشورهای واردکننده انرژی، فضای مساعدتری از منظر هزینههای انرژی فراهم میکند.
عربستان به دنبال مازاد عرضه جهانی و بازگشت تدریجی تولید اوپکپلاس، آرامکو برای سومین ماه متوالی، قیمت نفت سبک خود را برای مشتریان آسیایی کاهش میدهد.
بنا به گزارش رویترز، منابع پالایشگاهی اعلام کردند که عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، ممکن است قیمت فروش نفت خام سبک عربی خود به بازار آسیا را در ماه فوریه برای سومین ماه پیاپی کاهش دهد؛ اقدامی که در پی روند کاهشی قیمتهای نقدی انجام میشود.
بر اساس نظرسنجی رویترز از ۶ منبع پالایشگاهی مستقر در آسیا، قیمت رسمی فروش نفت خام سبک عربی برای ماه فوریه احتمال دارد ۱۰ تا ۳۰ سنت به ازای هر بشکه کاهش یابد و به محدوده ۳۰ تا ۵۰ سنت برای هر بشکه کمتر از میانگین قیمت نفت عمان – دوبی برسد. دادههای رویترز نشان میدهد این سومین کاهش ماهانه است و زیانهای ناشی از اختلاف قیمت ۶۰ سنت برای هر بشکه در ژانویه را، که پایینترین سطح در پنج سال گذشته بود، افزایش میدهد.
این نظرسنجی نشان میدهد که قیمت رسمی فروش نفت خام «فوق سبک عربی» ممکن است ۱۰ تا ۲۰ سنت برای هر بشکه کاهش یابد، در حالی که انواع نفت خام «متوسط عربی» و «سنگین عربی» در فوریه ممکن است ثابت بماند یا نسبت به ژانویه ۱۰ سنت کاهش یابد.
در بازارهای تکمحموله، اختلاف قیمت نفت دبی با نفت سواپ، پس از کاهش از ماه اکتبر بهدلیل مازاد عرضه بالا، هفته گذشته افزایش یافت، میانگین قیمت نفت در این ماه تاکنون ۶۱ سنت به ازای هر بشکه بوده است که نسبت به ۸۸ سنت در ماه نوامبر کاهش یافته و نصف میانگین اکتبر است.
فشار مازاد عرضه؛ بازگشت آهسته ۲.۹ میلیون بشکه در روز
این فشار ناشی از لغو تدریجی کاهش عرضه داوطلبانه هشت کشور ائتلاف تولیدکنندگان عضو اوپک و متحدانش (اوپکپلاس) از آوریل تاکنون و افزایش تولید در آمریکا و دیگر کشورهای تولیدکننده بوده است.
هشت عضو اوپکپلاس در بازه زمانی آوریل تا دسامبر امسال روزانه حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه از کاهش عرضه داوطلبانه خود را به بازارهای جهانی بازگرداندهاند. در نشست ماه نوامبر، این اعضا تصمیم گرفتند روند لغو کاهش عرضه داوطلبانه را برای سه ماه نخست سال آینده میلادی بهدلیل پیشبینی مازاد عرضه متوقف کنند. طبق تازهترین گزارش ماهانه آژانس بینالمللی انرژی، عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶، روزانه ۳ میلیون و ۸۴۰ هزار بشکه از تقاضا پیشی خواهد گرفت.
تأثیر ناچیز بحران ونزوئلا بر معادلات خاورمیانه
در همین حال، اختلال اخیر در صادرات نفت ونزوئلا تأثیر اندکی بر بازار خاورمیانه داشته است. عرضه نفت ونزوئلا حدود یک درصد از عرضه جهانی را شامل میشود، در حالی که بیشتر صادرات این تولیدکننده آمریکای جنوبی عضو اوپک راهی پالایشگاههای مستقل کوچک در چین میشد.
قیمتهای رسمی فروش نفت خام عربستان سعودی بهطور معمول اوایل هر ماه منتشر میشود و روند قیمتهای ایران، کویت و عراق را تعیین میکنند و بر حدود ۹ میلیون بشکه نفت خام در روز به مقصد آسیا تأثیر میگذارند.
مشتریان آسیایی همچنان تعیینکننده نهایی قیمتها
شرکت دولتی آرامکو قیمتهای رسمی فروش خود را بر اساس توصیههای مشتریان و پس از محاسبه تغییرات ماهانه در ارزش نفت خام، بازده پالایش و قیمت فرآوردهها تعیین میکند. مقامات آرامکو بر اساس سیاست رسمی خود، درباره قیمتهای ماهانه اظهار نظر نمیکنند.
تأثیر کاهش قیمت نفت عربستان سعودی بر ایران
تأثیر مستقیم کاهش قیمت نفت عربستان سعودی (به ویژه انواع سبک و متوسط که بازارهای رقیبی با ایران دارند) بر ایران، در دو حوزه کلیدی قابل بررسی است: ۱. درآمد و بودجه دولت و ۲. توان رقابت در بازار آسیا.
۱. فشار بر توان رقابت در بازار آسیا (ایران و عراق)
قیمتهای رسمی فروش نفت عربستان سعودی نقش قیمت مرجع (Marker Price) را برای سایر تولیدکنندگان خاورمیانه که نفت خود را به آسیا میفروشند، ایفا میکند. نفت سبک عربی بهطور مستقیم با نفت سبک ایران و نفت سبک عراق در بازار آسیا رقابت میکند. هنگامی که آرامکو قیمت رسمی خود را کاهش میدهد، خریداران آسیایی (مانند پالایشگاههای چین و هند) فشار میآورند که نفت رقیب یعنی نفت ایران نیز با تخفیفهای بیشتری خریداری شود تا صرفه اقتصادی حفظ شود. اگر ایران نتواند قیمتهای خود را همگام با کاهش آرامکو نگه دارد، سهم بازار خود را از دست میدهد و ناگزیر باید تخفیفهای بیشتری اعمال کند که به معنای کاهش مستقیم درآمد حاصل از هر بشکه است.
نفت سنگین عربستان (Arab Heavy) کمتر با سبد صادراتی ایران رقابت میکند، اما ثبات قیمت نفت سنگین عربستان در صورت لزوم میتواند به عنوان اهرمی برای حفظ نسبی قیمتهای انواع سنگینتر ایران عمل کند، اما کاهش قیمت انواع سبک، فشار کلی بر کل سبد صادراتی ایران را افزایش میدهد.
۲. فشار بر بودجه دولت و اهداف اقتصادی
بودجه دولت ایران معمولاً بر اساس یک قیمت نفت متوسط فرضی برای هر بشکه تنظیم میشود. کاهش درآمد پیشبینی شده ناشی از کاهش قیمتهای جهانی که در قیمتهای رقبا مانند عربستان منعکس میشود، بهطور مستقیم درآمد ارزی پیشبینی شده دولت را تحت تأثیر قرار میدهد. این امر دولت را مجبور میکند یا کسری بودجه را بپذیرد یا به منابع جایگزین مثل افزایش مالیات، استقراض یا استقراض از منابع بانک مرکزی متوسل شود. ایران هماکنون نفت خود را با تخفیفهای قابل توجه نسبت به قیمتهای رسمی برنت یا دبی میفروشد، و کاهش قیمتهای عربستان به معنای آن است که ایران باید تخفیفهای خود را بیشتر کند تا برای خریداران آسیایی جذاب باقی بماند؛ این امر بهطور مستقیم ارزش ریالی درآمد نفتی را کاهش میدهد.
