زادگاه داعش - بخش6 (دوره دوم حکومت آل سعود- قسمت اول)

زادگاه داعش - بخش6 (دوره دوم حکومت آل سعود- قسمت اول)

بعد از شکست سعودی‌ها، در قاهره جشن‏هاي‏ باشکوهي‏ برگزار گرديد؛ توپ‏ها شليک شد و مردم به آتش‏بازي‏ پرداختند و فتحعلي‏ شاه قاجار، پادشاه ايران، نامه‏اي‏ به محمدعلي‏ پاشا نوشت و از او به خاطر سرکوب وهابيون قدرداني‏ کرد. و بعد از سقوط درعیه تا چند سال کسی از خاندان سعودی به فکر سلطنت نیفتاد. ابراهیم پاشا مقام حکمرانی نجد را به یکی از اعیان مصر به نام اسماعیل پاشا واگذار کرد ...... تاریخ ثبت: (1394/08/03 )  تاریخ بروزآوری: (1394/08/03 )

* سال‌های فترت و دوره دوم حکومت آل سعود بر صحرای نجد: 1818 تا 1902 میلادی (1196 تا 1280 خورشیدی)

 

بعد از سقوط درعيّه به دست ابراهيم پاشا  او در درعيّه هفت ماه باقی ماند و بعد از آن، دستور به ويراني‏ اين شهر داد که درعیه را تبديل به شهر مردگان کرد. سعودي‏ها نيز در اين ميان بيست تن از نزديکان شيخ؛ از جمله سه تن از برادران را از دست دادند. ابراهيم پاشا به قاهره نامه نوشت و گزارش داد که در اين زد و خوردها 14 هزار نفر از وهابيون به قتل رسيدند و شش هزار نفر آنان اسير گرديدند و در ميان غنائم به دست آمده، شصت حلقه توپ نیز وجود دارد.(تاريخ ‏العربيّة السعودية، ص131)

 

بعد از شکست سعودی‌ها، در قاهره جشن‏هاي‏ باشکوهي‏ برگزار گرديد؛ توپ‏ها شليک شد و مردم به آتش‏بازي‏ پرداختند و فتحعلي‏ شاه قاجار، پادشاه ايران، نامه‏اي‏ به محمدعلي‏ پاشا نوشت و از او به خاطر سرکوب وهابيون قدرداني‏ کرد. (تاريخ الجبرتي، ص636)

مرحوم مغنيه مي‏نويسد: شهري‏ از شهرهاي‏ وهابي‏ نبود که از دست لشکريان ابراهيم پاشا ‏ سالم بماند. وي‏ اموال خاندان آل سعود و خاندان محمدبن عبدالوهاب را مصادره کرد و بسياري‏ از سران و زنان و کودکانشان را مجبور به ترک وطن نمود و بسياري‏ را هم به مصر تبعيد ساخت و اين سزاي‏ جنايت وهابي‏ها و خيانتي‏ بود که در حقّ خدا و قرآن و پيامبر و سنت مرتکب گرديدند؛ و هر ظالمي‏ به ظالم‏تر از خودش گرفتار مي‏گردد. (هذه هي الوهابية، ص129)

بعد از سقوط درعیه تا چند سال کسی از خاندان سعودی به فکر سلطنت نیفتاد. ابراهیم پاشا مقام حکمرانی نجد را به یکی از اعیان مصر به نام اسماعیل پاشا واگذار کرد و او از سوی خود افسری از خاندان آل سعود را به عنوان دست نشانده به نام خالد بن سعود بن عبد العزيز بن محمد بن سعود (خالد پاشا) که مردی بی عرضه و همراه لشگر مصریان بود را حاکم نجد کرد. صحرانشینان نجدی از ضعف وی استفاده کرده به حالت بدوی و غارتگری برگشتند و به جان هم افتادند.

با مرگ ابراهيم پاشا، از خاندان آل سعود آنان که از کشتار و تبعید موفق به فرار شده بودند، به درعیه بازگشتند. از جمله کساني‏ که دوباره به شهر آمدند، عمربن عبدالعزيز بن محمد، تَرَکي‏ برادرزاده عبدالعزيز و مِشاري‏ بن سعود عم عبدالعزیز (عبدالعزیز بن محمد بن سعود 1766 تا 1803 م آخرین حاکم دوره اول حکومت آل سعود) بودند.

اين افراد دست به تعمير خرابي‌هاي شهر زدند و بدين ترتيب بسياري‏ از اهالي‏ آن دوباره بازگشتند. مصري‏ها از سلطه دوباره وهابي‏ها نگران شدند؛ از اين‌رو لشکري‏ به فرماندهي‏ حسين بيگ ترتيب دادند و به شهر هجوم آوردند و حاکم آن را که مِشاري‏ بن سعود‏ بود، دستگير نموده، او را تحت الحفظ به مصر فرستادند. اما وي‏ در ميان راه از دنيا رفت و بقيه افرادش گريختند و به قلعه رياض پناه بردند. حسين بيگ سه روز آن‏جا را محاصره کرد. از طرفي‏ چون آذوقه ‏شان تمام شده بود، از حسين بيگ امان خواستند. حسين بيگ به آنها امان داد، در نتيجه همگي‏، به غير از ترکي‏ که شبانه از قلعه فرار کرد، خارج شدند و دست بسته به مصر رفتند.

 

1) تَرَکی پسر عبدالله بن محمد بن سعود، 1823 تا 1834 میلادی (1201 تا 1212 خورشیدی).

تَرَکی مدتي‏ طولاني‏ در مناطق جنوب، مخفيانه زندگي‏ مي‏کرد و هر از چند گاهي‏ به صحراي نجد مي‏رفت و اعراب باديه‏ نشين را به آيين وهابيت فرا مي‌خواند. وي‏ با زني‏ از خاندان تدمر ازدواج کردکه ثمره اين ازدواج فرزند‏ پسري به نام جلوي‏ شد.

تا اینکه در سال ۱۸۱۹م(1197خ) با حدود 30 تن از اعراب شورش کرده ابتدا ریاض و بعد عارض را تصرف کرد و ارتش مصر را که پس از قيام مردم قصيم بر ضدّ آنان، به تدريج در حال خارج شدن از منطقه بودند را بطور کامل از این دو شهر بیرون راند. سپس اعراب جبل شَمَر و مطیر را با خود یار ساخت و در سال 1823 م شبه دولتی تشکیل داد.
و بعد بعضي‏ از مناطق قصيم هم به حکم ترکي، ضميمة حکومت وي‏ گرديد. در ۱۸۳۳م (1211خ) فیصل بن تَرَکی از مصر گریخته به پدر پیوست و به یاری او احساء و قطیف را گرفت و ترکان را از وادی حنیفه بیرون راند. مشایخ قبایل شمر و حایل نیز با ترکی پیمان دوستی بستند و کار سعودی‌ها دوباره رونق گرفت. پس مي‏‌توان گفت که او اولين امير وهابي‏ سعودي‏ در دوره دوم حکومت بود که به واسطه‌اش، امارت از فرزندان عبدالعزيز بن سعود بن محمد بن سعود به فرزندان عبدالله‏ بن سعود رسيد؛ اما مِشاري‏ بن عبدالرحمان‏ بن حسن بن مشاري‏ بن سعود (آل مشاری)، به همراه يارانش که از قبيله قحطان بودند، دست به شورش و مخالفت با امير ترکي‏ زدند، زیرا حکومت از نسل عبدالعزيز خارج گردیده و ایشان ناراضي بودند. بنابراين، مشاري‏ به حيله‏‌اي، ترکي‏ را به قتل رسانده و خود، حکومت را به دست گرفت.

 

2) مِشاري‏ بن عبدالرحمان‏ بن حسن بن مشاري‏ بن سعود، 1834 میلادی (1212 خورشیدی).

 

مِشاری در ریاض به امارت نشست لیکن در سال ۱۸34م (1212خ) تنها پس از 40 روز حکومت بر نجد، فیصل پسر ترکی به کمک آل رشید ریاض را باز پس گرفت و مشاری را کشته خود به جای او نشست.

 

3) فیصل بن تَرَکی پسر عبدالله بن محمد بن سعود، 1834 تا 1838 میلادی (1212 تا 1216 خورشیدی).

 

 وقتی خبر اغتشاشات به محمدعلی پاشا رسید امیری را به نام خورشید پاشا مأمور نجد کرد و او ریاض را گشوده جمعی از وهابیان را به قتل آورد و فیصل را با دو پسرش عبدالله و محمد و دو برادرش جلوی و عبدالله و جمعی از بنی اعمامش در بند کرد و به قاهره تبعید نمود. محمدعلی پاشا مجدد خالد بن سعود بن عبد العزيز از امیرزادگان سعودی را که تحت سرپرستی‌اش تربیت اروپایی یافته بود و از فرمانبرداری‌اش مطمئن بود به جای فیصل به حکومت نجد منصوب کرد.

 

4) خالد بن سعود بن عبد العزيز بن محمد بن سعود، 1838 تا 1841 میلادی (1216 تا 1219 خورشیدی).

 

خالد با پشتیبانی محمد علی پاشا و به کمک خورشید پاشا، درعیه را از فیصل گرفتند و بعد از تبعید فیصل به مصر، خالد برای بار دوم از جانب خدیو مصر حاکم نجد شد. حال چگونه خالد پسر سعود معروف به کبیر با توجه به تضاد آل سعود با مصریان دوبار با آنان همراه و از جانبشان به حکومت رسید به روشنی نمی‌توان چیزی یافت اما به احتمال پس از مرگ سعود بن عبدالعزيز در سال 1814م که سبب درگیری‌های دامنه داری در خاندان آل سعود شده بود سر از مصر درآورده و قرابتی با محمد علی پاشا بنیانگذار مصر جدید یافته بود.

خالد نیز ياراني‏ داشت که مي‏گفتند نبايد حکومت از اولاد سعود کبير به اولاد عبدالله ‏بن محمد برسد. در اين عقيده بسياري‏ از قبايل رياض هم نظر موافق داشتند؛ بدين ترتيب حکومت به فرزندان سعود کبير رسيد و خالدبن سعود، چهارمین دور دوم و در کل هشتمين حاکم تاریخ آل سعود گرديد.

تا اینکه محمد علی پاشا خدیو مصر وارد دچار یک رشته مشکلات بین المللی و تضاد منافع بویژه با انگلیسی‌ها شد که سرانجام در سال 1840 م  او را مجبور به خارج کردن نیروها خود از عربستان کرد. عبدالله ثُنَیان یکی دیگر از مدعیان حکومت بود از این خلاء در سال 1841 م استفاده و بر خالد تاخته و او را از ریاض بیرون کرد و خود بر تخت نشست.

خالد پس از سال‌ها در به در بودن در عربستان به سال ۱۲۷۸ ه. ق (1841 میلادی مقارن با 1240 خورشیدی) در جده درگذشت.

منابع:

  1. تحلیلی بر روند قدرت گیری انگلیس بر خلیج فارس، مجله تاریخ در آیینه پژوهش، محمد شوریج، 1389، شماره 4

  2. آل سعود و عربستان سعودی، مجله میقات حج، مشایخ فریدنی،1374، شماره 11

  3.  تاریخ عربستان سعودی، مجله درسهایی از مکتب اسلام، 1379، سال 40، شماره 9

  4. تاریخ وهابیت/تشکیل مجدد حکومت آل سعود، مجله درسهایی از مکتب اسلام، 1378، سال 39، شماره 12

  5. تشکیل مجدد حکومت آل سعود، مجله درسهایی از مکتب اسلام، 1379، سال 40، شماره 1

  6. کندوکاو در تاریخ آل سعود (2) آل سعود و صهیونیسم، مجله درسهایی از مکتب اسلام، علی اکبر حسنی، 1367، سال 28، شماره 6

  7. بررسی جامعه شناختی نظام سیاسی عربستان سعودی، مجله سیاست خارجی، عباس نادری، 1388، شماره 89

  8. بنیادهای فکری القاعده و وهابیت مجله راهبرد، عباس نجفی فیروزجایی، 1382، شماره 27

  9. تاریخ وهابیه، مجله هفت آسمان، محمد حسین قریب گرگانی و رسول جعفریان، 1378، شماره 3و 4

  10. روابط ایران با حکومت مستقل نجد، مجله بررسی های تاریخی، سید حسین مدرسی طباطبایی، 1355، شماره 65

  11. فرقه وهابیت و عملکرد آن در تاریخ معاصر، مجله معرفت، عباس جعفری، شماره 52

  12. نقش و جایگاه مطوعین در بسط و تثبیت دولت‌های اول تا سوم سعودی، مجله پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی، محمد حسین رفیعی، ولی الله برزگر کلیشمی، 1390، شماره 2

  13. مصر في القرن الثامن عشر: دراسات في تاريخ الجبرتي، محمود الشرقاوی

  14. هذه هی الوهابیه، محمد جواد مغنیه، ناشر: منظمه الاعلام السلامیه (تهران)

     

     

    زادگاه داعش و دیگر گروه‎‌های سلفی خاورمیانه (بخش1)  

    زادگاه داعش (بخش2: عبدالعزيز بن محمد بن سعود)

    زادگاه داعش (بخش3: سعود بن عبدالعزيز و سقوط سعودی‌ها)

    زادگاه داعش – بخش 4 (آبشخور فکری- قسمت اول)

    زادگاه داعش - بخش5 (آبشخور فکری- قسمت دوم)

    زادگاه داعش - بخش6 (دوره دوم حکومت آل سعود- قسمت اول)

    زادگاه داعش - بخش7 (سرانجام دوره دوم حکومت آل سعود- قسمت پایانی)

    زادگاه داعش - بخش هشتم (دوره سوم حکومت آل سعود - قسمت اول: خروج عبدالعزیز)

     

     

1399/05/15 15:37
در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • «انجمن خرد» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • انجمن خرد از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • درج در قسمت هایی که با ستاره قرمز مشخص گردیده الزامی است.
  • تعداد کاراکترهای نام، ایمیل و نظر نباید به ترتیب بیش از 100، 300 و 500 بیشتر باشد . در صورت عدم رعایت متاسفانه نظر شما ثبت نخواهد گردید.
  • نظرات پس از تأیید مدیر سایت منتشر می‌شود.

نام:

پست الکترونیک:

متن نظر:

کد امنیتی:

نظرات: