هشدار: به بهانه شیوع کرونا در دام نیافتید

خوزستان در جنگ (بخش سوم: محور خرمشهر، آبادان؛ الف - هجوم و اشغال)

خوزستان در جنگ (بخش سوم: محور خرمشهر، آبادان؛ الف - هجوم و اشغال)

لشکر ۳ زرهی عراق با عبور از رودخانه بهمنشیر در کوی ذوالفقاری قصد داشت محاصره آبادان را کامل کند که با پدافند سرسختانه یکان‌هایی از لشکر ۷۷ نیروی زمینی ارتش و یگان‌های تکاور دریایی نداجا و نیروهای مردمی مواجه و پس از تحمل تلفات و ضایعات و از دست دادن سر پل تصرف شده در ساحل غربی بهمنشیر در جزیره آبادان مجبور به عقب نشینی شد.

تاریخ ثبت: (1397/02/31 )  تاریخ بروزآوری: (1397/02/31 )

این مطلب را با دوستان خود در واتساپ به اشتراک بگذارید.

هجوم به خرمشهر و آبادان

مرحله اول؛ پیشروی تا پشت دروازه‌های خرمشهر

 

از بعد از ظهر ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، خرمشهر زیر آتش سنگین ارتش عراق قرار گرفت سپس دو تیپ زرهی از سمت شمال شلمچه  به طرف جاده خرمشهر - اهواز به گردان نیروی مخصوص برای پیشروی به سوی خرمشهر عملیات خود را آغاز کردند.

در طول ۴۵ کیلومتر مرز مورد هجوم دشمن در این منطقه، پاسگاه‌ها و دژها به تدریج سقوط کرد و یا تخلیه شد. در این میان، دژ مرکزی بیش از سایر پاسگاه‌ها مقاومت می‌کرد که آن نیز در روز سوم اشغال شد.

که با مقاومت نیروهای خودی در ۵ کیلومتری شهر متوقف شدند. همچنین در محور  شلمچه، دشمن تا پل‌نو پیشروی کرد. به این ترتیب، در چهارمین روز هجوم دشمن از دو محور جاده شلمچه و جاده اهواز به دروازه‌های شهر (پل نو و پلیس راه) رسیده بود و در پنجمین و ششمین روز طی چند حمله سعی کرد در شهر نفوذ کند. لیکن هر بار با مقاومت مدافعین عقب نشست.

مراحل اشغال خرمشهر

 

مرحله دوم؛ تلاش برای عبور از دروازه های خرمشهر

 

از صبح روز هفتم مهر ۵۹ دشمن پس از اجرای آتش سنگین و پرحجم روی محورهای پل‌نو و پلیس راه، با تجهیزات کامل حمله خود را از هر دو محور آغاز کرد که با مقابله مدافعین شهر مجبور به عقب نشینی شد.

 در ادامه حملات دشمن از صبح 9/7/59 پس از اجرای آتش سنگین توپخانه و بمباران خرمشهر مجدداً  با قوای زرهی به سمت جاده شلمچه (پل‌نو) و جاده اهواز(پلیس راه) به طرف خرمشهر هجوم برد که این بار نیز عقب رانده شد همچنین در بعد از ظهر روز ۹ مهر ۵۹ با نفوذ دشمن در ناحیه گمرک درگیری سختی بین طرفین رخ داد که نتیجه  آن عقب نشینی عراقی‌ها تا پاسگاه خین در پشت نهر عرایض بود.

از صبح روز دهم مهر ۵۹، دشمن طرح دیگری را با استفاده از چند گردان زرهی، مکانیزه نیروی مخصوص و پیاده در دو محور بندر (گمرک) و جاده شلمچه (دوربند- کشتارگاه) برای نفوذ در شهر به اجرا درآمد. ابتدا نیروهای دشمن توانستند در هر دو محور پیشروی کنند. ابتدا نیروهای دشمن توانستند در هر دو محور پیش‌بینی کنند، لیکن در میدان راه‌آهن با اصابت گلوله آرپی‌جی7 یکی از رزمندگان به تانک جلودار دشمن، این تانک منهدم شد و مدافعین شهر به تجاوزگران تعدادی از نیروهای عراقی را کشته و مابقی را متواری کردند و جنگ و گریز تا عصر این روز ادامه یافت.

آثار آتش توپخانه عراق بر بیمارستانی در آبادان

* عملیات تاخت شبانه تکاوران نیروی دریایی ارتش در منطقه پل خرمشهر

این عملیات به منظور تأخیر انداختن در پیشروی نیروهای دشمن، با شرکت گردان یکم تکاور دریایی و یک گردان از نیروهای فدائیان اسلام طرح‌ریزی و اجراء شد. یکان های یاد شده ساعت یک ۱۴ مهر ۱۳۵۹ تک غافلگیرانه‌ای را به منطقه تجمع لشکر ۳ زرهی در منطقه عمومی پل نو اجراء کردند. این عملیات که حدود ۴ ساعت به طول انجامید، دشمن را غافلگیر و سر در گم و ابتکار عمل را از او سلب کرد. دشمن در این عملیات تلفات انسانی شدیدی را متحمل و تعداد قابل توجهی تجهیزات و ادوات زرهی وی منهدم شد. این عملیات همچنین کند شدن آهنگ پیشروی دشمن را در پی داشت.

تلاش دشمن برای گرفتن جای پا در مدخل ورودی شهر هر روز ادامه داشت. لیکن تا روز ۲۱ مهر ۵۹ این تلاش ناکام ماند و نیروهای عراقی هر بار خطوط مقاومت را شکسته و به سوی میدان راه‌آهن و کشتارگاه پیش می‌رفتند، اما مدافعین شهر آنها را به پشت پل‌نو عقب می‌راندند.

 

مرحله سوم؛ نفوذ در خرمشهر

دشمن که برای تنگ کردن حلقه محاصره خرمشهر تعدادی از یگان‌هایش را در روز ۱۹ مهر ۵۹ از رودخانه کارون عبور داده بود. با بستن جاده اهواز - آبادان و به اسارت در آوردن حدود ۲۰۰ نفر از مردم که راهی اهواز بودند. مسیر اصلی پشتیبانی مدافعین خرمشهر را قطع کرد.

 

* عملیات پدافندی در کوی ذوالفقاری آبادان

آثار بمباران مناطق مسکونی آبادان
 

صبح روز ۲۱ مهر درگیری در همه محورهای خرمشهر آغاز شد و ستون‌های دشمن با پشتیبانی آتش سنگین توپخانه پیشروی کردند و توانستند بخش غربی از شهر (از پل‌نو و پلیس راه تا ایستگاه راه‌آهن) را اشغال کنند. در همین روز در حالی که نبرد شدیدی در جبهه خرمشهر ادامه داشت، لشکر ۳ زرهی عراق با عبور از رودخانه کارون در محور مارد، موفق شد تا ۵ر۲ کیلومتری سه راهی آبادان پیشروی کند. دشمن قصد داشت با عبور از پل‌های ایستگاه ۱۲ و ایستگاه ۷ وارد جزیره آبادان شود که با مقاومت شدید یگان‌های تکاور دریایی و نیروهای مردمی مواجه شدند و دشمن از رودخانه کارون در محور مارد گذشته بود که در نزدیکی جاده خرمشهر – آبادان با پدافند یگان‌های تکاور نیروی دریایی ارتش در ایستگاه‌های ۷ و اسکله ۱۲ آبادان متوقف شد. اگر چه در عملیات پدافندی خرمشهر عناصری از نیروهای زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای مردمی شرکت فعال داشتند، مقاومت سرسختانه و حماسه آفرینی تکاوران در نبرد نابرابر در برابر دشمن، برگ زرینی در تاریخ نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران آفرید. در این عملیات غرور آفرین نقش فرماندهی دریادار دوم بازنشسته داریوش ضرغامی و ناخدا یکم بازنشسته هوشنگ صمدی در هدایت یگان‌ها در مقابل ماشین عظیم جنگی عراق در محور شلمچه – خرمشهر به رغم نبود پشتیبانی لازم قابل تقدیر است.

دشمن پس از برخورد با ادامه مقاومت در این جبهه، سه راهی آبادان – ماهشهر – اهواز را تصرف و به منظور محاصره آبادان به طرف جنوب پیشروی کرد و با دسترسی به رودخانه بهمن‌شیر در شمال شرقی آبادان مستقر شد.

جنگ خانه به خانه در خرمشهر
 

سپس لشکر ۳ زرهی عراق با عبور از رودخانه بهمنشیر در کوی ذوالفقاری قصد داشت محاصره آبادان را کامل کند که با پدافند سرسختانه یکان‌هایی از لشکر ۷۷ نیروی زمینی ارتش و یگان‌های تکاور دریایی نداجا و نیروهای مردمی مواجه و پس از تحمل تلفات و ضایعات و از دست دادن سر پل تصرف شده در ساحل غربی بهمنشیر در جزیره آبادان مجبور به عقب نشینی شد.

در این عملیات غرور آفرین، تکاوران دریایی با پشتیبانی جنگ افزارهای سنگین و با همکاری سایر نیروها توانستند تعدادی از نفربرهای زرهی لشکر ۳ را که در حال عبور از رودخانه بهمن‌شیر بودند، غرق کنند. تعدادی از فرماندهان ارشد عراق در این عملیات اسیر شدند. دشمن پس از تحمل شکست در این عملیات به طرف جاده ماهشهر – آبادان عقب نشینی کرد و در جنوب جاده یاد شده و در میدان تیر آبادان مستقر شد.

پس از گذشت 22 روز ورود دشمن به شهر و حرکت به سوی کوی طالقانی، جاده کمربندی، پادگان دژ و خیابان چهل متری (خیابان مرکزی شهر) درگیری خیابانی آغاز شد تلاش اصلی دشمن در روز ۲۲ مهر ۵۹ پیشروی در محور بندر بود که با مقاومت مدافعان متوقف شد. در سایر محورها تلاش دشمن در جهت انهدام و عقب راندن نیروهای خودی و تعیین جای پای متصرفه بود از صبح روز ۲۳ مهر ۵۹ دشمن مجدد از سمت کوی طالقانی پادگان دژ و جاده کمربندی، جنوب خیابان چهل متری و بندر وارد عمل شد و با پیشروی و استقرار در تعدادی از ساختمان‌های کوی طالقانی، موفق گردید مسیر عبور دیگر نیروها ضلع شمالی خرمشهر را هموار نماید. سپس با سقوط پادگان دژ و تسلط دشمن و جاده کمربندی، قسمت اعظم ضلع شمالی شهر به اشغال درآمد. برای پیشروی به سوی مرکز شهر، پل و مسجد جامع، دشمن از سمت خیابان چهل متری وارد عمل شد. با توجه به خطری که از این ناحیه احساس می‌شد، ۱۳تن از مدافعین از میدان راه آهن به سوی چهار راه کشتارگاه حرکت کردند تا از پیشروی دشمن جلوگیری کنند گروه‌های دیگر نیز از خیابان‌های پایین تر به ایجاد کمین و مقابله با دشمن مبادرت ورزیدند. به این ترتیب تلاش چند روزه دشمن در روزهای ۲۱ و ۲۲ و ۲۳ مهرماه تنها به حفظ سرپل به دست آمده انجامید و اقدامات دشمن برای پیشروی به سوی مرکز شهر بی‌نتیجه ماند.

 

مرحله چهارم؛ اشغال خرمشهر و محاصره آبادان

مراحل محاصره خرمشهر و آبادان

در حالیکه نیروهای دشمن در داخل شهر با مقاومت مدافعین مواجه بودند تعدادی از واحدهای ارتش عراق به منظور تنگ تر کردن حلقه محاصره، در ۲۳ مهر ۵۹ ضمن انسداد جاده ماهشهر آبادان خود را به شهر آبادان نزدیک کردند در حالیکه نبرد شدیدی در خرمشهر بین نیروهای مردمی و دشمن در جریان بود محاصره آبادان حکایت احتمال قوی سقوط قریب‌الوقوع خرمشهر داشت.

مباران پالایشگاه آبادان
 

دشمن توانست در اولین ساعات روز ۲۴ مهر ۵۹ بندر و گمرک را اشغال کند. طی این روز درگیری‌های شدت یافت و مدافعین با تمام تلاش خود می‌کوشیدند تا از دستیابی دشمن به خیابان چهل متری و پل خرمشهر جلوگیری کنند. از بعد از ظهر این روز رزمندگان با مقاومت جانانه و تقدیم شهدای بسیار، دشمن را ناکام گذاشتند. متقابلاً دشمن با تقویت نیروهایش و استقرار تیربار در چند نقطه و موضع‌گیری تک تیراندازان در ساختمان‌های مسلط بر خیابان چهل متری محور مرکزی شهر و اصلی‌ترین راه پشتیبانی و تردد مدافعین را بست. با انتشار سریع خبر دستیابی دشمن به خیابان چهل متری، رزمندگان از محورهای دیگر به سوی خیابان عزیمت کردند.  در ساعات پایانی روز، نبرد سختی در گرفت و با مقاومت و مقابله شدید، بسیاری از نیروهای دشمن به هلاکت رسیدند. پس از چندین ساعت درگیری، خرمشهر از سقوط حتمی نجات یافت و به پاس خون‌های پاکی که در این راه ریخته شد، خرمشهر به خونین شهر تغییر نام یافت.

طی روزهای ۲۵ مهر الی ۱ آبان درگیری‌های خیابانی به شدت ادامه داشت. چندی بار دشمن به میدان فرمانداری نزدیک شد، لیکن عقب رانده شد. یگان‌های تازه‌نفس دشمن، پی‌درپی وارد شهر می‌شدند. در حالیکه استعداد نیروهای مدافع خرمشهر به یک گردان نمی‌رسید؛ نیرویی بدون پشتیبانی، بدون سازمان نظامی، محروم از فرماندهی واحد و توانا و خسته از یکماه نبرد نابرابر.

سرانجام، آخرین طرح عملیاتی دشمن در بامداد ۲ آبان ۵۹ به اجرا درآمد و تهاجم سنگین و گسترده‌ای با پشتیبانی حجم وسیعی از آتش شروع شد و تا ۴۸ ساعت ادامه یافت. در عین حال اگر چه نیروهای خودی طی دو روز نبرد و مقابله بی امان مهاجمین را در دستیابی به پل خرمشهر ناکام گذاشتند. لیکن دشمن با اتکا به قوای زرهی خود میدان فرمانداری را تصرف کرد و سپس با استقرار در ساختمان‌های بلند، پل خرمشهر را در تیررس مستقیم خود قرار داد. بنابراین در شامگاه ۳ آبان ۵۹ به مدافعین خرمشهر دستور عقب‌نشینی داده شد و از اوایل بامداد ۴ آبان ۵۹ آخرین مدافعین خرمشهر با عبور از کارون به بخش جنوبی خرمشهر عقب نشستند.

 

مرحله پنجم؛ عبور از بهمنشیر

 

همزمان با خطر سقوط قریب‌الوقوع خرمشهر ارتش جمهوری اسلامی در تاریخ ۳ آبان ۵۹ در جاده ماهشهر- آبادان وارد عمل شد تا آبادان را از محاصره نجات دهد. بدیهی بود که در چنین صورتی سقوط خرمشهر به تأخیر می‌افتاد. اما چنین نشد. متقابلاً نیروهای عراقی در روز هشت آبان ۵۹ با نصب پل در منطقه ذوالفقاریه آبادان از رودخانه بهمنشیر عبور کردند. این در حالی بود که آبادان با حضور رزمندگان بازگشته از خرمشهر و برخی نیروهای تازه نفس تقویت شده بود. نیروهای خودی با سازماندهی خود را آماده پاتک از چند جهت به یگانهای دشمن که از بهمنشیر عبور کرده بودند، کردند.

رودخانه آزاد شده بهمنشیر - منطقه ذولفقاریه
 

* سلسله عملیات ” هدایت “

عملیات پدافندی در کرانه‌های اروند رود در ۴ آبان ۵۹

پس از اشغال بخش شمالی خرمشهر توسط عراق و احتمال عبور نیروهای دشمن از اروند رود به منظور تصرف جزیره آبادان، مأموریت پدافند از کرانه های اروند‌رود به نیروی دریایی ارتش واگذار شد. در اجرای این مأموریت یگان‌های تکاور و تفنگدار دریایی با استقرار در بخش جنوبی خرمشهر، جزیره مینو، منطقه دیری فارم و خسرو آباد، پدافند از جزیره آبادان در محورهای یاد شده را عهده‌دار شد. در مدت عملیات پدافندی از کرانه‌های اروند‌رود که تا سال ۱۳۶۵ به طول انجامید، یگان‌های تکاور و تفنگدار دریایی با اجرای آتش سنگین و مداوم روی مواضع دشمن در ابتدای اروند‌رود، تلفات و ضایعات سنگینی را به دشمن وارد کرد و از نفوذ نیروهای ویژه و غواص دشمن که قصد نزدیک شدن به سواحل آبادن را داشتند، ممانعت به عمل آورده و آنها را به طور کامل منهدم کردند. دیگر نیروهای دشمن که در ضلع شمالی رودخانه مستقر بودند، تا جاده ماهشهر - آبادان نیز عقب نشستند.

نبرد ۳۴ روزه تکاوران دریایی در خرمشهر

 

 


 

1400/05/11 21:07
در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • «انجمن خرد» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • انجمن خرد از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • درج در قسمت هایی که با ستاره قرمز مشخص گردیده الزامی است.
  • تعداد کاراکترهای نام، ایمیل و نظر نباید به ترتیب بیش از 100، 300 و 500 بیشتر باشد . در صورت عدم رعایت متاسفانه نظر شما ثبت نخواهد گردید.
  • نظرات پس از تأیید مدیر سایت منتشر می‌شود.

نام:

پست الکترونیک:

متن نظر:

کد امنیتی:

نظرات: