به گزارش انجمن خرد آورده شده از ایسنااین درمان که «لون ووگوران زیکلومِران» (lonvoguran ziclumeran) نام دارد و به اختصار «لون وو-زد» (lonvo-z) خوانده می شود، برای درمان نوعی بیماری ژنتیکی طراحی شده است که می تواند باعث بروز دوره هایی از تورم دردناک و بالقوه خطرناک در گلو و سایر قسمت های بدن شود.
به نقل از نیچر، لون وو-زد از سامانه ویرایش ژن CRISPR-Cas9 استفاده می کند تا ژنی را که مسئول تولید پروتئین «پرکالیکرئین» (prekallikrein) است، غیرفعال کند. این پروتئین در کبد ساخته می شود و نشت مایعات از رگ های خونی را افزایش می دهد.
شرکت اینتلیا که دفتر مرکزی آن در کمبریج ایالت ماساچوست قرار دارد، درخواست تایید این درمان را به سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ارائه کرده است. انتظار می رود این سازمان تا ۱۰ مارس درباره تایید یا رد آن تصمیم گیری کند.
به گفته «جان لئونارد»، مدیرعامل اینتلیا که در ۱۲ نوامبر با سرمایه گذاران صحبت کرده است، در صورت تایید این درمان، لون وو-زد به نخستین داروی مبتنی بر کریسپر در جهان تبدیل خواهد شد که مستقیما در داخل بدن تجویز می شود؛ رویکردی که از آن با عنوان «درون تنی» (in vivo) یاد می شود.
در حال حاضر، تنها درمان مبتنی بر کریسپر که سازمان غذا و داروی آمریکا آن را تاییدکرده است، روی سلول هایی انجام می شود که ابتدا از بدن خارج و پس از ویرایش ژنتیکی، دوباره به بدن تزریق می شوند.
برای افراد مبتلا به این بیماری که نوعی آنژیوادم ارثی است، این روش ویرایش ژن می تواند به معنای رهایی از مصرف مادام العمر داروهایی باشد که برای پیشگیری و درمان حملات تورم استفاده می شوند.
«جاناتان برنستاین»، متخصص آنژیوادم ارثی در دانشگاه سینسیناتی ایالت اوهایو و یکی از پژوهشگران کارآزمایی بالینی لون وو-زد، می گوید: این داده های چهار ساله بسیار اطمینان بخش هستند. او در توصیف این نتایج می گوید: «این دقیقا همان چیزی است که انتظار دارید مشاهده کنید.
ویرایش ژن در داخل بدن
تنها درمان مبتنی بر کریسپر که تاکنون تایید شده، «کاسجِوی» (Casgevy) نام دارد و برای درمان دو اختلال ژنتیکی خونی، یعنی بیماری کم خونی داسی شکل و بتا تالاسمی، استفاده می شود.
برای تولید هر دوز از کاسجوی، پزشکان ابتدا سلول های بنیادی خون را از بدن فرد دریافت کننده خارج می کنند. سپس این سلول ها برای انجام ویرایش ژنتیکی فرستاده می شوند و پس از آن، دوباره به بدن فرد تزریق می شوند.
این درمان باید برای هر فرد به صورت جداگانه و از ابتدا تولید شود؛ موضوعی که زمان، هزینه و پیچیدگی فرایند درمان را افزایش می دهد. همچنین فرد دریافت کننده درمان باید تحت شیمی درمانی شدید قرار بگیرد تا فضای کافی برای سلول های ویرایش شده فراهم شود.
روش های ویرایش ژن درون تنی با هدف برطرف کردن این مشکلات طراحی شده اند؛ به این صورت که ژن ها مستقیما در داخل بدن ویرایش می شوند.
برای مثال، لون وو-زد از ذرات چربی تشکیل شده است که مولکول های «آران ای پیام رسان» (mRNA) حاوی دستورالعمل ساخت اجزای سامانه کریسپر-کَس۹ را درون خود جای داده اند.
این ذرات از طریق جریان خون به بدن تزریق می شوند و توسط کبد جذب می شوند؛ همان عضوی که پروتئین پرکالیکرئین در آن تولید می شود. کل این فرایند تنها یک روز طول می کشد.
با این حال، ویرایش ژن درون تنی می تواند نگرانی های ایمنی دیگری نیز به همراه داشته باشد. در این روش، برخلاف ویرایش سلول ها در خارج از بدن، فرصتی برای شناسایی و حذف سلول هایی که در بخش های ناخواسته ای از ژنوم دچار تغییرات ژنتیکی شده اند، وجود ندارد. همچنین ممکن است بدن دریافت کنندگان درمان، واکنش های ایمنی مضری نسبت به این روش نشان دهد.
سال گذشته، سازمان غذا و داروی آمریکا انجام دو کارآزمایی بالینی اینتلیا را برای درمان یک بیماری دیگر به حالت تعلیق درآورد. این تصمیم پس از آن گرفته شد که یکی از شرکت کنندگان در کارآزمایی که مشکلات سلامتی دیگری نیز داشت، پس از دریافت درمان مبتنی بر کریسپر علائم آسیب کبدی را نشان داد و جان خود را از دست داد. سازمان غذا و داروی آمریکا امسال پس از اضافه شدن اقدامات ایمنی بیشتر، این تعلیق را لغو کرد.
پروژه مربوط به درمان آنژیوادم ارثی تحت تاثیر این اتفاق قرار نگرفت، اما این حادثه همچنان موجب نگرانی «ساندرا کریستینسن»، پژوهشگر آنژیوادم ارثی و پزشک بازنشسته دانشگاه کالیفرنیا در سن دیگو در شهر لاجولا شده است.
کریستینسن همچنین درباره پیامدهای غیرفعال کردن ژن پرکالیکرئین ابراز نگرانی می کند. این رویکرد ممکن است نشت مایعات از رگ های خونی را کاهش دهد، اما این کار را از طریق حذف پروتئینی انجام می دهد که به طور طبیعی در بدن وجود دارد و ممکن است وظایف دیگری نیز داشته باشد. بنابراین، حذف آن می تواند پیامدهای دیگری به دنبال داشته باشد.
ایمنی در اولویت
در یک کارآزمایی بالینی با حضور ۸۰ شرکت کننده که نتایج آن اوایل سال جاری منتشر شد، ۶۲ درصد از افرادی که لون وو-زد دریافت کرده بودند، در ۶ ماه پس از درمان هیچ حمله تورمی را گزارش نکردند. در همین بازه زمانی، تنها ۱۱ درصد از افراد گروه دارونما اعلام کردند که هیچ حمله ای را تجربه نکرده اند. در ۱۲ نوامبر، این شرکت داده های بلندمدت مربوط به شرکت کنندگان در چندین کارآزمایی بالینی را منتشر کرد.
این افراد پیش از دریافت لون وو-زد، به طور میانگین بیش از سه حمله تورم در هر ماه را تجربه می کردند. پس از دریافت درمان، این میزان به کمتر از نیم حمله در ماه کاهش یافت و طی چهار سال در همین سطح باقی ماند. همچنین در این مدت هیچ عارضه ایمنی جدی گزارش نشد.
این داده های بلندمدت برای شرکت اینتلیا اهمیت زیادی دارند؛ زیرا این شرکت لون وو-زد را به عنوان درمانی بالقوه با یک بار تزریق و بدون نیاز به تکرار آن معرفی کرده است.
کریستینسن می گوید: اگر به یک بیماری مزمن مبتلا باشید که نیازمند مراقبت و توجه مداوم است، درمانی که فقط یک بار انجام شود، بسیار جذاب خواهد بود. با این حال، به گفته او، ممکن است برای آشکار شدن نگرانی های ایمنی این روش به زمان بیشتری نیاز باشد.