به گزارش انجمن خرد آورده شده از ایسنا با گسترش شبکه ملی اطلاعات و افزایش نیاز کشور به تجهیزات ارتباطی و فناوری اطلاعات، تشخیص میزان واقعی بومی سازی محصولات به یکی از موضوعات مهم در سیاست گذاری صنعتی و فناوری تبدیل شده است؛ موضوعی که علاوه بر حمایت از تولیدکنندگان داخلی، با امنیت زیرساخت های ارتباطی و کاهش وابستگی کشور به تأمین کنندگان خارجی نیز ارتباط مستقیم دارد.
در همین راستا، سازوکار تخصصی ارزیابی عمق بومی سازی تجهیزات فاوا از سوی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات طراحی و اجرا شده است؛ مدلی که برخلاف روش های صرفاً مبتنی بر محاسبه هزینه و سهم قطعات داخلی، تمام مراحل شکل گیری و تولید یک محصول را بررسی می کند. این نظام ارزیابی با استناد به قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی و در چارچوب الزامات شبکه ملی اطلاعات تدوین شده است. هدف اصلی آن، ایجاد معیاری دقیق برای تشخیص میزان واقعی دانش و توان فنی به کاررفته در تجهیزات تولید داخل است.
یکی از ویژگی های این مدل، توجه به فعالیت های تحقیق و توسعه در تمام مراحل تولید است؛ به این معنا که صرف انجام بخشی از فرآیند مونتاژ در داخل کشور برای دریافت تأییدیه بومی سازی کافی نیست و میزان مشارکت متخصصان داخلی در طراحی، تحلیل نیازمندی ها، توسعه محصول و ساخت نمونه اولیه نیز مورد بررسی قرار می گیرد.
در این باره محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، توضیح داده است که در این الگو، زنجیره ارزش محصول از ابعاد مختلف مورد سنجش قرار می گیرد که مهم ترین آن ها سطح واقعی فعالیت های تحقیق و توسعه، از مرحله ایده پردازی و تحلیل نیازمندی ها تا طراحی تفصیلی و تولید نمونه اولیه است. همچنین پایداری نیروی انسانی متخصص در چرخه عمر محصول، میزان وابستگی در تأمین قطعات، فرآیندهای ساخت صنعتی و نظام کنترل کیفیت محصولات نیز به صورت تخصصی ارزیابی می شوند.
بر اساس این سازوکار، میزان وابستگی تجهیزات به قطعات و مواد اولیه خارجی نیز اهمیت ویژه ای دارد؛ چراکه استقلال زنجیره تأمین می تواند در شرایط بحران، اختلالات بین المللی و محدودیت های وارداتی، تاب آوری زیرساخت های ارتباطی کشور را افزایش دهد.
اگرچه وزارت صنعت، معدن و تجارت مسئولیت قانونی سنجش عمق ساخت داخل در صنایع مختلف را بر عهده دارد، اما ویژگی های خاص تجهیزات ارتباطی و حساسیت زیرساخت های شبکه ملی اطلاعات، ضرورت استفاده از شاخص های تخصصی تری را ایجاد کرده است. بر همین اساس، الگوی ارزیابی تجهیزات فاوا با همکاری وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، معدن و تجارت، معاونت علمی ریاست جمهوری و نهادهای صنفی تدوین شده و پژوهشگاه ارتباطات مسئولیت کارشناسی، طراحی روش شناسی و اجرای فنی آن را بر عهده گرفته است.
در حال حاضر، ارزیابی طیف متنوعی از تجهیزات از جمله آنتن ها و ایستگاه های پایه نسل چهارم، تجهیزات شبکه فیبر نوری، سوئیچ ها و روترهای دسترسی و تجمیع، ذخیره سازها و سرورها در دستور کار متخصصان این پژوهشگاه قرار دارد. اهمیت این ارزیابی ها تنها به تعیین میزان داخلی سازی محصولات محدود نمی شود، بلکه نتایج آن می تواند مستقیماً بر سیاست های حمایتی و تصمیم های خرید تجهیزات اثر بگذارد.
تأییدیه های صادرشده، مبنای تصمیم گیری در سامانه توانیران، اجرای الزامات خرید داخلی از سوی دستگاه های اجرایی و دارندگان پروانه اپراتوری و همچنین اعمال سیاست های تعرفه ای واردات خواهد بود. به این ترتیب، تولیدکنندگانی که واقعاً در توسعه دانش فنی، طراحی و ساخت تجهیزات سرمایه گذاری کرده اند، امکان برخورداری از حمایت های هدفمندتری را پیدا می کنند؛ در مقابل، اپراتورها و دستگاه های مصرف کننده نیز می توانند با اطمینان بیشتری درباره کیفیت و توان فنی محصولات داخلی تصمیم بگیرند.
به اعتقاد تحلیلگران، در مجموع، ارزیابی تخصصی عمق بومی سازی می تواند فاصله میان تولید صرفاً مونتاژی و تولید مبتنی بر دانش و فناوری داخلی را روشن تر کند؛ اقدامی که در صورت اجرای دقیق و مستمر، هم به هدایت منابع حمایتی به سمت تولیدکنندگان توانمند کمک می کند و هم زمینه کاهش وابستگی و تقویت امنیت زیرساخت های ارتباطی کشور را فراهم می آورد.