اقوام کهن ایران (بخش هفتم: آلان‌ها یا آس‌ها؛ قسمت اول)

اقوام کهن ایران (بخش هفتم: آلان‌ها یا آس‌ها؛ قسمت اول)

آلان‌هایی که به نواحی سفلای ولگا وارد شدند از اقوام ایرانی سازمانی بودند، که به تدریج جلگه‌های آسیا را بر اثر فشار هون‌ها ترک کردند. آمیانوس مارکلیئوس می‌گوید: که آلان‌ها روزگاری به ماساژت‌ها معروف بودند و براثر پیروزی‌های مکرر خود طوایف بسیاری را تحت نفوذ خود در آوردند و نام خود را به آنها دادند.

تاریخ ثبت: 1397/07/10 - تاریخ بروزآوری: 1397/07/10

درگَوس در اوستیای شمالی-آلانیا، بازمانده مردگان در خانه‌های این محل هنوز جامه‌برتن دیده می‌شوند.

الف) خاستگاه و قومیت آلان‌ها یا آس‌ها

آلان‌ها (به زبان گرجی «آس‌ها») در سال ۶۸ میلادی، در مجاورت دریای آزوف ظاهر شدند و پس از ورود خود، شهر تانائیس را با برج و بارو مستحکم ساختند و تا آغاز سده دوم میلادی، بر مناطق گسترده‌ای مستولی شدند و، بعدها در صدد ادامه نفوذ خود به جنوب برآمدند. بین سالهای ۷۳ و ۷۴ میلادی، به فکر تسخیر پارت افتادند و در کرانه شرقی دریای خزر به حرکت در آمدند، ولی در این راه موفق نشدند. در حدود ۱۲۳ میلادی، به متصرفات رومی‌ها در شرق آسیای صغیر حمله بردند، ولی حاکم رومی به نام آریانوس حمله آنها رادفع کرد. حمله دیگری به جنوب در ۱۳۳ میلادی، گزارش شده است و ژوزفوس مورخ یهودی، (95-۳۷ میلادی) شرحی از حملات مرزی آلان‌ها در سده اول میلادی به آذربایجان ایران و ارمنستان گزارش می‌کند.

آلان‌هایی که به نواحی سفلای ولگا وارد شدند از اقوام ایرانی سازمانی بودند، که به تدریج جلگه‌های آسیا را بر اثر فشار هون‌ها ترک کردند. آمیانوس مارکلیئوس می‌گوید:  که آلان‌ها روزگاری به ماساژت‌ها معروف بودند و براثر پیروزی‌های مکرر خود طوایف بسیاری را تحت نفوذ خود در آوردند و نام خود را به آنها دادند. این طوایف اگرچه از یکدیگر جدا و بر روی اراضی وسیعی در رفت و آمد بودند، اما همگی را هالانی با آلانی می‌نامیدند و این به سبب تشابه آداب و رسوم و روش زندگی بیابانگردی و سلاح‌های آنان بود، تغییرات در رهبری سارمات‌های شرقی، و مهاجرت آنها به غرب، مانند گذشته، نتیجه تحولاتی بود که در استپهای سیبری ۔ قزاقستان صورت گرفت و بویژه ناشی از پیشروی هون‌ها بود.

هون‌ها که بنابر گفته آمیائوس مارکلینوس بر روی اسب می‌خوردند، می‌نوشیدند می‌خفتند و با یکدیگر به مشورت می‌پرداختند. از وحشی‌ترین طوایفی بودند که به غرب حمله بردند، به نظر می‌رسد که آنها در سده اول میلادی، سراسر جلگه آسیایی، شامل آخرین جای پاهای سارماتی – آلانی‌ها را در جنوب اورال به تصرف در آوردند. آلان‌هایی که در آنجا می‌زیستند بیشتر به ناحیه سفلای ولگا گریختند. بدین ترتیب آئورس‌ها را هم از رهبری و هم از سرزمین خود محروم ساختند. آنها اگرچه تحت فرمان هونها نبودند، ولی سخت تحت تأثیر آنان قرار گرفتند و بسیاری از آداب و رسومشان را اقتباس کردند.

 

ب) آلان‌ها در اروپای مرکزی و غربی

سرنوشت آلان‌هایی که از برابر هون‌ها به غرب گریختند پیچیده است، و ردیابی گروههای آنها در کشورهایی که بدانجا گریختند، کار سهل و ساده‌ای نیست. پیش از حمله هونها در ناحیه شمالی دریای سیاه در غرب رود دنیپر، آلان‌ها و گوت‌ها بعضی از زینت آلات و سایر کالاها را از یکدیگر اقتباس کرده بودند. این بدان مفهوم است که فرهنگ مادی هر دو قوم به یکدیگر شباهت پیدا کرد، به طوری که گورهای آلانی را نمی‌توان از گورهای گوتی به آسانی تشخیص داد. گذشته از این، چون آنها از اقامتگاه خلنگزاری خود جدا شده بودند، فرهنگ آنها در محیط جديد، تابع تغییرات قابل توجهی شد.

اشیای ویژه‌ی چندی که در گورهای باستانی یافت شده، شاید حاکی از اصل و نسب سارماتی - آلانی شخص متوفي باشد، در میان آن اشیا، آینه‌های مفرغی کوچک و، صفحات زرینی است که به لباس دوخته‌اند. آنها همچنین از گوت‌ها سنجاق سینه را اقتباس کردند و بعد از حمله هونها همراه با استروگوت‌ها (یا گوت‌های شرقی، قوم ژرمنی که برای حفظ منافع رومیان، در ساحل دانوب مستقر شدند و بعد به ایتالیا حمله بردند، و حکومتی تشکیل دادند که دولت روم آن را در ۵۵۲ میلادی از میان برد)، در عقب نشینی خود به سوی غرب، از طریق مرکز و غرب آسیا تا فرانسه و اسپانیا، استفاده از سنجاق سینه را رواج دادند. چند اثر باستان شناختی و بیش از همه اطلاعات گوناگون در مآخذ مربوط به مهاجرت‌ها، و دوره‌های اوایل قرون وسطی، اطلاعاتی درباره پراکندگی آنها به دست می‌دهد.

بدین ترتیب سرنوشت یک قوم ایرانی را می توان به تفصیل ردیابی کرد. در ۳۷۷ میلادی، این گروه که شمار افراد آن نسبتا زیاد بود، از دانوب گذشته، و به ویژیگوت ها ( گوت‌های غربی، یکی از دسته‌های عمده‌ی اقوام ژرمنی بودند که در اوایل سده چهارم میلادی از استروگوت‌ها یا، گوتهای شرقی جدا شدند و در ایالات واقع در ناحيه دانوب رخنه کردند. در سال ۳۷۴ ویزیگوت‌ها در مقابل تهاجم اقوام هون، به سرزمین‌های رومی گریختند.)

 

و استروگوت‌ها پیوستند، و در بالکان که به رومی‌ها تعلق داشت، به تاخت و تاز پرداختند و حتی در 4۰۶ میلادی، با گروه‌های دیگر از ژرمنها به گل (فرانسه امروزی) حمله بردند. در ۴۱۸ میلادی، دولت روم از ویزیگوت‌ها برای بیرون راندن آنها از اسپانیا کمک خواست، و آداک پادشاه آلان‌ها کشته شد و بقایای طایفه به ناحیه گالیسی (سرزمینی در اسپانیا) گریختند و به واندال‌ها (یکی از قبایل قدیم ژرمنی، که در سال 406 میلادی گل را مورد حمله قرار دادند و سپس به سوی اسپانیا روان شدند و سپس به آفريقا هجوم بردند. کارتاژ را متصرف شدند و در ۴۷۷ سلطه آنان زوال پذیرفت) پیوستند. بدین ترتیب، موجودیت مستقل این شعبه از آنها به پایان رسید. آلان‌ها ظرف چهل سال از ترک سرزمین‌های خلنگزار اصلی خود، سراسر یک قاره را درنوردیده بودند، حتی در این زمان سرگشتگی آنان به پایان نرسید: در ۴۲۲ میلادی همراه با واندال‌ها، گالیسی را به قصد جنوب اسپانیا ترک گفتند و در 4۲۹ میلادی به آفریقا رفتند و به تدریج جذب واندال‌ها شدند.

گروه دیگری از آلان‌ها به فرانسه رفتند و تحت فرمان یکی از رهبران خود به نام شاه گور، با ویزیگوت‌ها و رومی‌ها متحد شدند، ولی در ۴۵۲ سر به اطاعت و یزیگوت‌ها نهادند. آلانها سرانجام با مردم بومی فرانسه در آمیختند، ولی بیش از سی نام از نامهای فرانسوی مربوط به آلان ها یا سارمات‌ها می‌شود و از آن جمله نام شهر آلن سون حاکی از وجود آنها در این شهر است.

آس‌های کنونی از گروه ایرانیانی هستند که، نه در جنوب بلکه در شمال، از آن طوایف جدا شدند. آنها اعقاب آلان‌هایی هستند که در تواریخ گرجی از آنها نام برده شده، یا از اعقاب یاسی‌های روسی هستند که هر دو با خود آلان‌ها که از سارمات‌ها به شمار می‌آیند، یکی دانسته شده‌اند.

در جریان طاعون بزرگ سدهٔ هیجدهم در اوستیا، مردم برای بیماران و مردگان شهر درگوس را به عنوان قرنطینه ساختند

ج) نژاد آس‌ها

آس‌ها از لحاظ نژادی وابسته به جمعیت ابتدایی و باستانی شمال قفقاز، و اقوام ایرانی شامل سکاها (سده هشتم و هفتم پیش از میلاد)، سارماتها (سده چهارم تا یکم پیش از میلاد) بویژه آلان‌ها (سده اول میلادی) هستند. افراد بومی، زبان و بسیاری از جنبه‌های فرهنگ طوایف ایرانی را که در بخش مرکزی قفقاز ساکن بودند، اقتباس کردند. اتحاد نیرومند آلان‌ها و آسها که حاکی از تشکیل ملت آسی بود، بر اثر حمله تاتارهای مغولی، در هم شکسته شد. تشکیل ملت آسی، دوباره در اواخر سده پانزدهم، آغاز شد و تا سده هجدهم، هویت نژادی آس ها به خوبی معلوم گردید. نیاکان آس ها را در منابع اروپایی و شرقي وآلان‌ها» می نامند.

چنانکه گفته شد، پس از حمله تاتارها در سده‌ی سیزدهم، و سایر حملات بعدی، آلان‌ها با آس‌ها از دره‌های حاصلخيز به گردنه‌های قفقاز رانده شده، و در آنجا، چهار جامعة وسیع در سراشیب‌های شمالی، و برخی جوامع کوچک به وجود آوردند که، وابسته به فئودال‌های گرجستان در سراشیب‌های جنوبی بود. تا قرن‌ها آس‌ها با گرجی‌ها و سایر اقوام مجاور در تماس بودند، و از طرز زندگی و فرهنگ و زبان آنها استفاده کردند.

برچسب: آلان; آس‌ها; خزر
اثر یا گردآوری: رقیه بهزادی;منبع: قومهای کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران

 آلان
 آس‌ها
 خزر

آخرین مطالب مرتبط:

1397/07/28 22:23
در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • «انجمن خرد» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • انجمن خرد از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • درج در قسمت هایی که با ستاره قرمز مشخص گردیده الزامی است.
  • تعداد کاراکترهای نام، ایمیل و نظر نباید به ترتیب بیش از 100، 300 و 500 بیشتر باشد . در صورت عدم رعایت متاسفانه نظر شما ثبت نخواهد گردید.
  • نظرات پس از تأیید مدیر سایت منتشر می‌شود.

نام:

پست الکترونیک:

متن نظر:

کد امنیتی:

نظرات: