تاریخ هنر (فصل اول: پیش از تاریخ؛ قسمت نخست - هنر در دوره‌ی پارینه سنگی)

تاریخ هنر (فصل اول: پیش از تاریخ؛ قسمت نخست - هنر در دوره‌ی پارینه سنگی)

در این قسمت با دوره سنگ (پارینه سنگی و نوسنگی) یا دوره‌ی پیش از تاریخ و هنر اقوام بدوی آشنا می‌شویم. اصطلاح دورهی سنگ به دوره‌ای اطلاق می‌شود که مهمترین ماده برای ساخت ابزار، سنگ است. گنجاندن هنر اقوام بَدوی در این قسمت نیز به دلیل شباهت نسبی شیوه زندگی و هنر آنها با جوامع دوره‌ی سنگ است.

تاریخ ثبت: 1396/09/05 - تاریخ بروزآوری: 1396/11/06

 اثر رد پای انسان حدود 3.5 میلیون سال پیش در تانزانیا

تاریخ هنر با این سؤال‌ها شروع می‌شود، انسان از چه زمانی به آفرینش هنری دست زد؟ چه انگیزه‌ای باعث آن بود؟ نخستین دست ساخته‌ها چه بودند؟ پاسخ روشن به این سؤال‌ها آسان نیست و هر پاسخی را باید با احتیاط پذیرفت. باستان شناسان بنا به شواهدی حضور انسان بر روی زمین را تا چند میلیون سال پیش به عقب می‌برند (تصویر ۱).

شواهد زمین‌شناسی نشان می‌دهد که در اواخر دورهی پارینه سنگی (حدود ده هزار تا 70هزار سال پیش از میلاد) آب و هوای کره زمین دچار تغییر و سردتر شده است، این تغییرات در اروپا شدیدتر بود و بر روی نحوهی زندگی انسان و حیوانات اثر گذاشت و باعث شد در بعضی جاها انسان‌ها به غارها و پناهگاه‌ها روی آوردند و سعی کردند، نیازمندی‌های خود را با این تغییرات هماهنگ سازند.

گروه‌های انسان‌های غارنشین از طریق شکار و جمع‌آوری غلات زندگی می‌کردند، مردها اغلب به شکار حیوانات و زن‌ها هم به جمع‌آوری دانه‌ها و ریشه‌های گیاهان وحشی، مواظبت از کودکان و سالخوردگان، نگهداری آتش و پخت و پز می‌پرداختند. این جوامع برای ادامه زندگی به ابزار کار نیاز داشتند که مهمترین ابزار آنها سنگ بود. به همین خاطر این دوره را عصر سنگ نامگذاری کرده‌اند. مهمترین ابزار، سنگ‌های مُشته‌ای (نوعی ابزار سنگی مدور یا مخروطی که رأس آن تیز و برنده می‌شده و در مشت جا می‌گرفته است.) و نوک تیزی بود که از طریق شکستن سنگ‌های بزرگتر به دست می‌آمد. در این دوره انسان با شناخت دقیق‌تر دنیای پیرامون، ساخت ابزار کارآمدتر را فراگرفت و برای تأمین نیازهای مادی تلاش بیشتری از خود نشان داد و سعی کرد خواسته‌ها و نیازهای خود را به شکل نقاشی، حکاکی روی سنگ و ساخت پیکره بیان کند و پیش از آنکه به مدد ذوق، هنرمند شود بر اثر نیاز صنعتگر شد. (تصویر2)تصویر2 - مراحل ساخت ابزارهای سنگی در دوره پارینه سنگی

در حدود ۳۵۰۰۰ سال پیش از میلاد نخستین دست ساخته‌های انسان ظاهر و به تدریج کیفیت ساخت آنها بهبود می‌یابد و در فاصله ۱۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش از میلاد به بالاترین کیفیت می‌رسند (تصاویر ۳ و ۴).

تصویر ۴- تصویر فرضی شکار ماموت توسط مردم عصر پارینه سنگیتصویر 3- تصویر فرضی از زندگی مردم عصر پارینه سنگی

در دوره‌ی پارینه‌سنگی مهمترین وظیفه گروه‌های انسانی (شکارگر) شناخت خصوصیات حیوانات و چگونگی شکار آنها بود و بهترین راه بیان نیازها و انتقال فکر، تصویر بود. از این رو نخستین و جالب ترین آثار هنری انسان که مورخان هنر، آنها را آغاز هنر اعلام می‌کنند، تصاویر جانورانی نظیر گاو، اسب، گوزن، آهو، ماموت، گراز و غیره است که بر سطح دیوار غارها و پناهگاه‌های ناحیه آلپ در اروپا با رنگیزه‌های معدنی مانند گل أخرا و خاک سرخ يا سياه (دوده زغال يا سوخته استخوان مخلوط با پیه جانوران) نقاشی یا کنده کاری شده‌اند.

تصویر ۵- دوره پارینه سنگی: تالار گاوها

 مشهورترین این تصاویر بر دیوارهای داخلی و سقف غارهای آلتامیرا(Altamira)  و لاسکو(Lascaux) در فاصله ۱۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش از میلاد کنده، نقاشی و یا تراشیده شده‌اند. بعضی از آنها مثل تصویر گاو وحشی زخم خورده، بسیار زنده و واقع نما است. خطوط کناره نما و سایه اندازی ظریف و ماهرانه و استفاده از برجستگی‌های سنگ‌ها سبب نمایش حجم و برجستگی‌های اندام جانور شده و با وجود اینکه تصویر اسب و گاو نیم رخ هستند، برای باشد نمایی، دو گوش اسب و دو شاخ گاو نشان داده شده است.

تصویر 6- دوره پارینه سنگی:نقش اسب غار لاسکو فرانسه 15 تا 10 هزار پیش

 امروز عقیده براین است که این تصاویر جنبه تزیینی نداشته و هدف از ایجاد آنها، بخشی از این جادو و باروری بوده، زیرا تعدادی از این غارها مثل لاسکو و آلتامیرا، برای سکونت مناسب نبوده و از آنها برای انجام مراسم مذهبی استفاده می‌شده است. آنها براین تصور بودند که با ترسیم شکل جانور روح آن را به تصاحب در می‌آورند. نقاشی‌هایی که در نقاط پنهان و دور از دسترس درون غارها انجام شده، از دقت زیادی برخوردارند و خصوصیات رفتاری حیوانات اعم از حرکات و حالات آنها بسیار طبیعت گرایانه نمایش داده شده‌اند.

 تصویر 7- گاو وحشی زخمی، غار آلتامیرا، اسپانیا، حدود ۱۵ تا 10 هزار سال پیش از میلاد

 به نظر می‌رسد این نقاشی‌ها مربوط به آیین‌های باروری (دعا برای زاد و ولد) بوده و حیواناتی که در ترسیم کمتر به آنها دقت شده، مربوط به جادوی شکارند (آنها بر این تصور بودند که با تصویر کردن جانوران بر روح آنها مسلط شده و موفقیت آنها در روز شکار تأمین خواهد شد: تصاویر 5و6و7).

در نقاط دیگر جهان آثاری به این قدمت و پیشرفتکه از نظر کمیت و کیفیت با آثار اروپایی قابل مقایسه باشد به دست نیامده است. در آسیا و ایران هم نقاشی‌ها و نقش‌کندهای (حکاکی‌های روی سنگ) پناهگاهی و صخره‌ای شناسایی شده‌اند، اما نسبت به نمونه‌های اروپایی جدیدتر و متعلق به دورهی نوسنگی و بعد از آن هستند.

هنر این دوره محدود به نقاشی‌ها نیست بلکه تعداد قابل توجهی پیکرک انسانی و حیوانی از جنس استخوان و گِل و حکاکی نقش حیوانات روی عاج، استخوان و ... نیز به دست آمده‌اند که بعضی از آنها واقع گرایانه اند (تصویر 8).

الهه لسبوگ، Lespugue فرانسه، عاج ماموت، حدود 23 هزار سال پیش از میلاد

 

 

1397/07/02 18:28
در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • «انجمن خرد» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • انجمن خرد از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • درج در قسمت هایی که با ستاره قرمز مشخص گردیده الزامی است.
  • تعداد کاراکترهای نام، ایمیل و نظر نباید به ترتیب بیش از 100، 300 و 500 بیشتر باشد . در صورت عدم رعایت متاسفانه نظر شما ثبت نخواهد گردید.
  • نظرات پس از تأیید مدیر سایت منتشر می‌شود.

نام:

پست الکترونیک:

متن نظر:

کد امنیتی:

نظرات: